O impacto da lei de netos: case un de cada cinco electores galegos xa reside no exterior

En outubro de 2022, a Oficina do Censo Electoral contabilizaba 469.986 galegos residentes no estranxeiro con dereito a voto en eleccións autonómicas, xerais e europeas. Foi entón cando a vía de nacionalización prevista na Lei de Memoria Democrática para fillos, netos e bisnetos de emigrantes comezou a aplicarse. Desde esa data, o Censo Electoral de Españois Residentes Ausentes (CERA) de Galicia creceu en 43.877 persoas, ata alcanzar os 513.863 electores no estranxeiro. Unha alza do 9,3% dos votantes no exterior en tan só catro anos que supón que case una de cada cinco presentas con dereitos electorais resida no estranxeiro.

Precisamente, os efectos electorais destas nacionalizacións estiveron no foco desde o inicio. Desde a metade dereita do arco parlamentario chegouse a albiscar «enxeñería electoral para fabricar votantes» —así se referiu á norma o presidente do PP, Alberto Núñez Feijóo — nunha medida que o Goberno defende que trata de saldar unha débeda histórica cos descendentes daqueles españois que se viron obrigados a abandonar o país no contexto da Guerra Civil e a ditadura franquista.

Neste sentido, o Tribunal Supremo aborda hoxe os recursos presentados por Vox e Iustitia Europa, que pretenden suspender os efectos electorais das nacionalizacións de descendentes de españois. A Avogacía do Estado e a Xunta Electoral Central opuxéronse ás medidas cautelares solicitadas, ao considerar que suporían eliminar o dereito a sufraxio de cidadáns que xa adquiriron a nacionalidade.

O representante de Vox Jorge Buxadé defendeu que a elaboración do CERA non é unha operación administrativa neutral porque determina quen pode exercer o voto. Así, a formación de Santiago Abascal e Iustitia Europa sosteñen que o crecemento do censo vinculado ao proceso de nacionalización pode ter consecuencias electorais.

A posición do Goberno e do órgano electoral é radicalmente distinta. A Xunta Electoral Central argumenta que a suspensión solicitada afectaría ao dereito de sufraxio de cidadáns concretos e que ese prexuízo non podería ser reparado posteriormente. A Avogacía do Estado, ademais, considera que as medidas expostas parten dunha premisa discriminatoria ao pretender diferenciar aos españois en función da vía pola que obtiveron a nacionalidade.

Ourense ten o maior peso exterior

Atendendo á situación que se debuxa na comunidade, o crecemento do CERA non se reparte de xeito uniforme entre as catro provincias. A Coruña é a que máis electores incorpora en termos absolutos, con 15.233 máis desde outubro de 2022, ao pasar de 162.462 a 177.695. Séguelle Pontevedra, que suma 13.476 e alcanza os 149.329 inscritos. Ourense anota outros 7.933 electores e chega a 110.503, mentres que Lugo engade 7.235 e alcanza os 76.336.

Aínda que, se se atende ao peso que ten o electorado exterior sobre o conxunto de persoas con dereito a voto, o mapa cambia substancialmente: Ourense é, con diferenza, a provincia onde o CERA ten maior influencia, os electores ourensáns residentes no estranxeiro representan o 30,8% de todo o seu censo electoral. É dicir, practicamente uno de cada tres electores ourensáns vive fóra de España. En Lugo a porcentaxe alcanza o 22,5%, mentres que A Coruña (16,1%) e Pontevedra (16,2%) sitúanse por baixo da media galega.

No conxunto de Galicia, os 513.863 electores residentes no estranxeiro supoñen xa o 18,9% do censo electoral, case un de cada cinco.

Voto exterior

O interese político pola evolución do CERA explícase tamén pola súa capacidade para modificar resultados axustados. Nas últimas eleccións xerais, o voto procedente do estranxeiro alterou a repartición do último escano de Madrid, que pasou do PSOE ao PP tras o escrutinio das papeletas exteriores. Unha circunstancia que obrigou aos socialistas para precisar do voto favorable de Junts para a investidura de Pedro Sánchez.

En Galicia, o voto da emigración tivo unha participación especialmente elevada nas primeiras décadas do século, superando o 30% nas eleccións autonómicas de 2005 e 2009 e nos comicios xerais de 2008. Con todo, a implantación en 2011 do voto rogado supuxo un drástico recorte da participación electoral da emigración, que en ningún dos comicios celebrados desde entón ata 2020 chegou a superar o 4,5%. Este requisito, que obrigaba aos electores no estranxeiro para solicitar previamente a documentación electoral en cada unha das citas coas urnas, eliminouse en 2023 elevando lixeiramente a participación da diáspora galega, que alcanzou o 6,3% nas xerais daquel ano e o 4,8% nas últimas autonómicas.

Fonte: O Correo Gallego