O cambio climático abre a porta ao cultivo comercial de froitos secos en Galicia: pode converterse nun novo negocio para o campo?

España vive un bum na produción de froitos secos. As hectáreas dedicadas ao seu cultivo e as toneladas cultivadas han crecido con forza nos últimos anos á calor da forte demanda destas sementes comestibles. Tanto que o país é unha potencia non só en Europa senón a nivel mundial. É o maior produtor de améndoa da UE e o segundo de todo o globo; en pistacho tamén é líder a nivel comunitario e quinto no ranking mundial; e cólgase o bronce europeo coa noz. Son cultivos que se expandiron nun escenario no que Europa ten déficit de froitos secos, é dicir, non consegue producir todo o que consome e ten que importar grandes cantidades, sobre todo de Estados Unidos e Turquía.

Con ese pano de fondo, España alcanzará na campaña 2025-2026 unha marca histórica de produción de améndoa e recollerá o dobre de pistacho que a tempada anterior. Ademais, hai superficie sementada que aínda non empezou a dar froito, o que apunta a que a expansión continuará. Non se trata dunha moda pasaxeira, senón dun sector en expansión real que conxuga “unha demanda sólida, prezos sostidos e marxes que noutros cultivos tradicionais xa custa atopar”. E que papel xoga Galicia nesa febre do froito seco no campo? Máis aló da castaña, que dentro do propio sector reivindican como froito fresco e non seco, podería dicirse que ningún. Non hai plantacións a escala comercial de almendro, avellano, nogueira ou pistacho con destino á alimentación.

O cambio climático pode abrir o negocio dos froitos secos en Galicia?

Pensar nestes cultivos conduce inmediatamente a paisaxes de secaño. Ao Mediterráneo, Levante ou Castela-A Mancha, entre outros. Nesas zonas concéntrase precisamente a maior parte da produción de froitos secos de España. Galicia ten pouco que ver coas condicións áridas que se adoitan asociar a eses cultivos. Pero, visto que hai mercado e que o cambio climático está a modificar os límites de adaptación de moitas especies, podería Galicia reunir as condicións para subirse a este tren e abrir unha nova oportunidade de negocio?

É a pregunta coa que arrincou unha xornada organizada pola Asociación Galega de Cooperativas Agroalimentarias (Agaca) para analizar o futuro dos froitos secos na comunidade. Demetrio Bedriñana, técnico de Agaca, expuxo que outros territorio teñen potencial produtivo real se as zonas tradicionais de cultivo achéganse ao seu límite. “Por que non Galicia? Sei que a pregunta pode soar atrevida, porque non ten ningunha tradición”, sinalou.

Con todo, explicou que, co cambio climático como pano de fondo, variedades de almedro, nogueira ou pistacho “que fai vinte anos non se contemplaban fóra do secaño mediterráneo, hoxe estanse ensaiando con éxito en zonas de transición climática”, onde se inclúe o norte de España. “O que era impensable fai un par de décadas, hoxe é obxecto de investigación seria en zonas como a nosa, a cantábrica”. Así, preguntouse se outras especies poden seguir un camiño semellante ao da castaña, un cultivo presente desde antes da última glaciación que goza de “tradición produtiva, unha denominación de orixe propia e unha industria transformadora consolidada”.

Os intentos de cultivar almendro, avellano ou nogueira en Galicia

Para abordar esas preguntas e analizar a situación en Galicia, interveu na xornada Santiago Pereira, catedrático de Produción Vexetal no Campus Terra da USC. Explicou que o avellano, a nogueira, o almendro ou ata o pistacho estiveron presentes en Galicia “toda a vida”, pero non como cultivos con fins comerciais, senón para autoconsumo ou, nalgún caso, para a obtención de madeira.

É o caso da nogueira, que se atopa en practicamente toda a comunidade, pero con árbores diseminadas. O seu cultivo intentouse fai unhas tres décadas en zonas de costa e en Chantada, pero non se consolidou. Santiago Pereira, que participou naquel proxecto desde o Centro de investigación forestal de Lourizán, explicou que o proceso é “custoso” e que os primeiros anos da planta foron difíciles. Outros factores que poden lastrar a viabilidade das plantacións son as pragas ou o déficit de auga no verán. A modo de anécdota, sinalou que somos, curiosamente, os maiores consumidores de noz per cápita do mundo.

O almendro tamén intentou cultivarse en Trives , onde é famosa a Bica, un doce que se prepara con este froito seco, pero as condicións non son as óptimas. Hai outra sobremesa típica de Galicia que ten como base da súa receita a améndoa: a torta de Santiago, considerada un dos referentes da gastronomía galega. Pero na comunidade había moi pouca cando este doce naceu, polo que Santiago Pereira explicou que seguramente chegaba a través de intercambios comerciais, seguramente co norte de Portugal, onde existen amplas zonas de cultivo.

Co avellano, estendido de forma natural por toda a comunidade, tamén houbo algún intento de cultivo na zona central, en áreas máis frescas, a través do Centro de Investigacións Agrarias de Mabogondo, pero non prosperou como tal. E, respecto ao pistacho, o catedrático da USC sinalou que “pode ter potencial” pero vaticinou que será “limitado” de cara ao futuro.

As terras máis aptas, ocupadas por viñedos ou castiñeiros

O profesor abordou se Galicia reúne condicións bioclimáticas favorables para producir froitos secos pero, máis aló desta cuestión, puxo sobre a mesa un hándicap á hora de apostar por estes cultivos: terían que competir pola terra cos viñedos, e ata co castiñeiro, dous cultivos moi asentados que forman parte da actividade económica en diversas zonas da comunidade, o que fai máis difícil que o agricultor ou gandeiro elíxaos como alternativa. “Cando pensamos en necesidades climáticas moi favorables para os froitos secos estamos a falar de zona de viñedo, xa ocupada,”, profundou Santiago Pereira. O castiñeiro foise combinando coa vide, pola necesidade de madeira pero tamén pola súa importancia na alimentación. Pero os froitos secos parecen telo, a día de hoxe, complicado para correr terreo a eses outros usos da terra en diferentes zonas de Galicia.

Que especies teñen máis posibilidades?

No que respecta ao clima, o solo e as condicións edáficas, non todos os froitos secos atopan en Galicia as condicións máis propicias para o seu desenvolvemento. O catedrático achegou información sobre aqueles que teñen posibilidades reais de adaptarse e cales presentan limitacións severas. As principais conclusións son que a comunidade ten gran potencial para especies tradicionais como o castiñeiro, a nogueira e o avellano, e oportunidades crecentes para o almendro en zonas seleccionadas (máis cálidas e resgardadas). En cambio, existen “baixas posibilidades de éxito” co pistacho, que ten alta sensibilidade á humidade ambiental, necesita solos ben drenados e require veráns moi calorosos e secos. Outros froitos para os que non son adecuadas as condicións de Galicia son o anacardio, a noz pecana ou a de macadamia.

En calquera caso, o cambio climático si abre novas fronteiras para o cultivo de froitos secos no norte de España. Os límites de produción desprázanse cara arriba no mapa polo aumento das temperaturas medias, a redución das xeadas invernais intensas ou os cambios no réxime de precipitacións.

Fonte: O Correo Gallego