Francisco Rabuñal, novo presidente do Consello dá Avogacía Galega: «O único que fixo a reforma xudicial é atascar máis os xulgados»

Os atrasos nos xulgados convertéronse nunha das principais preocupacións da avogacía galega. Hai xuízos que xa se están sinalando para 2029 e sentenzas que tardan ata oito meses en ditarse. O compostelán Francisco Rabuñal, decano do Colexio de Avogados de Santiago, asume por segunda vez a presidencia do Consello dá Avogacía Galega co obxectivo de reclamar solucións a un atasco que, ao seu xuízo, agravouse coa nova organización xudicial. Tamén pon o foco na falta de medios e nas dificultades que atravesa a quenda de oficio, especialmente nos partidos xudiciais máis pequenos, onde advirte de que empeza a ser complicado garantir a prestación do servizo.

Volve asumir a presidencia do Consello dá Avogacía Galega. Cales van ser as súas prioridades?

—Creo que hai problemas que son case endémicos e que temos que abordar moi seriamente porque cada vez van a peor. Un deles, evidentemente, son os atrasos na Xustiza. Onte mesmo, na reunión do Consello na que tomei posesión, un compañeiro de Lugo comentábame que están a falar de señalamientos para 2029 en materia laboral. En Santiago estamos en 2027 ou 2028, e tamén hai atrasos nos procedementos civís. E xa non é só a espera para celebrar un xuízo, senón o tempo que transcorre despois ata que se dita sentenza. Estamos a falar, en ocasións, de seis ou oito meses. Paréceme pouco menos que inadmisible.

—Recorda algún momento no que os xulgados galegos haxan sufrido un atasco semellante?

—Si, houbo outros momentos de atasco, porque é un problema que se repite constantemente. Pero fóronse solucionando. Agora mesmo, polo que comentaban os representantes dos colexios galegos, parece que practicamente só na provincia de Ourense o ritmo de traballo é bastante admisible. Nas outras tres provincias é desesperante. Creo que a reorganización xudicial que comezou coa lei de xaneiro de 2025 foi probablemente a principal causa do gran atasco que temos en Galicia.

—A reforma pretendía axilizar a Xustiza. Conseguiu xustamente o contrario?

—A min nunca me pareceu que a modificación fose determinante para axilizar a Xustiza, que era o obxectivo da lei. E a proba é que non o foi. Creo que, en principio, o único que fixo o sistema é atascar. Tardouse moitísimo en situar ao persoal nos seus novos postos e en proporcionar os permisos informáticos necesarios para acceder aos expedientes. Había traballadores que cambiaban de posto e non podían acceder aos asuntos que tiñan encomendados. Era unha reorganización de miles de persoas nuns prazos moi curtos. Entre a adaptación aos novos postos, os problemas informáticos e a reorganización do traballo, chegamos á situación actual. O sistema non ten por que ser o causante de todos os problemas, pero require reforzos de persoal que non existen.

—Faltan xuíces, funcionarios ou unha mellor organización?

—Fundamentalmente falta persoal de tramitación. Desde que se presenta unha demanda ata que se admite e emprázase á parte demandada poden pasar meses nalgúns lugares. Iso non pode ser. E cando falamos de xuízos sinalados para dentro dun, dous ou case tres anos, ou de sentenzas que tardan seis ou oito meses despois do xuízo, estamos a falar de falta de xuíces e maxistrados. A Xustiza sempre foi, para min, o ministerio pobre. Levo moitos anos exercendo e case 25 vinculado ao Colexio de Avogados, dez deles como decano, e o problema de fondo sempre foi a falta de medios económicos e de persoal.

—A nova lei tamén introduciu a obrigación de intentar unha solución extraxudicial antes de presentar determinadas demandas. Está a funcionar?

—Creo que os medios de solución de controversias tamén atrasaron en gran medida o acceso á Xustiza. Falamos de mediacións, conciliacións ou ata de enviar un burofax para intentar alcanzar un acordo antes de acudir aos tribunais. Falouse dunha menor pendencia xudicial, pero creo que iso tamén pode ter relación con esta obrigación previa. Non vexo unha solución próxima ao atasco. Unha das cuestións que quero abordar de forma inmediata é trasladar esta situación ao Tribunal Superior de Xustiza de Galicia e ao Ministerio. Non podemos considerar adecuada unha Xustiza que funciona con estes atrasos. Sempre se dixo que unha Xustiza tardía non é Xustiza. Unha persoa despedida non pode estar a esperar oito meses para resolver a súa situación.

—Outro dos grandes conflitos é a quenda de oficio. En que punto están as negociacións coa Xunta?

—A situación está mal porque as indemnizacións que reciben os compañeiros non son as que consideramos dignas para o servizo que prestan. É certo que a Consellería fixo un esforzo importante e que o orzamento pasou duns 13 millóns de euros hai uns anos a ao redor de 18 millóns. Pero tamén aumentou a demanda de xustiza gratuíta, de maneira que boa parte dese incremento destinouse a atender máis servizos e non a mellorar as compensacións dos avogados. Levamos moito tempo reclamando melloras e intensificamos as xestións durante o último ano. Falamos con todos os partidos políticos e varias veces coa Dirección Xeral de Xustiza. A próxima semana teño unha reunión co director xeral e esperamos que os novos orzamentos inclúan unha partida maior para a xustiza gratuíta.

—Canto debería cobrar un avogado da quenda de oficio para recibir unha compensación digna?

—É complicado establecer unha cifra porque hai centos de conceptos nos baremos. Ninguén pode cobrar 250 euros por un procedemento civil, aínda que sexa sinxelo, e manter así o servizo. Hai que entrevistarse co cliente, reunir documentación, redactar a demanda e asistir ao xuízo. Todo iso pode supor varios días de traballo. Se ao final cóbranse 250 ou 300 euros, é imposible sostelo economicamente. O servizo mantense pola vocación de moitos dos profesionais da quenda de oficio, pero todo acaba por cansar.

—Están a deixar os avogados de prestar este servizo?

—Si, e é especialmente preocupante nos partidos xudiciais pequenos, onde hai poucos profesionais e a atención do servizo resulta moi intensa. En Santiago temos uns 300 compañeiros inscritos nas distintas quendas, como civil, penal, laboral ou violencia de xénero, e imos mantendo o servizo. Pero en Padrón xa temos problemas, especialmente na quenda de violencia de xénero. Os compañeiros están desencantados. Unha actuación pode obrigar a un avogado para pasar toda unha mañá no xulgado atendendo unha urxencia e a continuar despois coa tramitación do procedemento. É un traballo moi esixente, que require unha atención precisa, e non pode compensarse cuns poucos centos de euros.

—Como decano do Colexio de Avogados de Santiago, que necesitan especificamente os xulgados da capital galega?

—Sendo ambiciosos, quereriamos máis unidades xudiciais. Probablemente faría falta outro xulgado do contencioso-administrativo e tamén algunha praza máis no ámbito civil. Pero creo que agora mesmo o máis importante non é tanto crear novas prazas como dotar de máis persoal ás que existen. Pode ser necesario contar con maxistrados de apoio ou con máis funcionarios de tramitación. Para min, o fundamental en Santiago é reforzar os persoais para axilizar os procedementos e reducir os atrasos que se están producindo.

—A intelixencia artificial está a entrar tamén nos despachos de avogados. Que riscos preocúpanlle máis?

—Hai dúas cuestións fundamentais. A primeira é a protección de datos. Non nos cansamos de advertir de que non se pode introducir documentación dun cliente nunha ferramenta de intelixencia artificial sen contar coa autorización correspondente. Non sabemos onde estamos a enviar eses datos nin que pode ocorrer con eles. É unha cuestión deontolóxica que nos preocupa moitísimo. A segunda é que a intelixencia artificial nunca pode substituír o razoamento do avogado. É unha ferramenta máis, como o foron no seu momento as bases de datos xurídicas ou os computadores, aínda que vaia moito máis alá. A estratexia, a revisión dos documentos e a valoración da información seguen sendo responsabilidade do profesional.

—Segue sendo a avogacía unha profesión atractiva para os mozos?

—Creo que está a perder atractivo. Cando empecei Dereito, en 1982, era unha das carreiras máis demandadas. No meu curso eramos máis de 300 alumnos pola mañá e outros tantos pola tarde. Agora estase notando un descenso, tanto nos estudos de Dereito como na incorporación de novos colexiados. É algo que tamén observamos no Consello Xeral da Avogacía Española, do que son vocal. Probablemente inflúe que temos unha proporción elevada de avogados en comparación con outros países e que apareceron moitas outras carreiras atractivas, especialmente relacionadas coas novas tecnoloxías. O certo é que cada vez hai menos persoas que se dedican á profesión.

—A vivenda é unha das grandes preocupacións sociais. Están a atoparse cun aumento dos conflitos inmobiliarios e os desafiuzamentos?

—Polo menos, non teño coñecemento de que haxa moitos casos dramáticos como algúns dos que estamos a ver estes días na prensa. Outra cuestión é que haxa moitas persoas con problemas para acceder a unha vivenda, porque iso si existe. Pero creo que a solución non está tanto en resolver contratos ou presionar aos propietarios como en que as Administracións asuman a súa función social e fomenten a construción de vivenda pública. A Constitución recoñece dereitos sociais, pero tamén a propiedade privada e a liberdade de contratación. Non se pode trasladar ao cidadán particular unha responsabilidade que corresponde ao Estado. Creo que, ademais, iso pode ser contraproducente para que saian vivendas ao mercado. A vía é xerar vivenda social e ofrecer solucións habitacionales desde as Administracións.

—Que lle diría a un cidadán que leva anos esperando unha resolución xudicial e sente que a Xustiza non protexe os seus dereitos?

—Diríalle que, máis tarde ou máis cedo, vai acceder á Xustiza, aínda que comprendo que a espera sexa desesperante. Tamén lle diría que hai moita xente preocupada por solucionar esta situación e que, especialmente, o seu avogado está pendente do seu problema. É o primeiro que se preocupa por reclamar, todos os días se fai falta, para que ese cidadán obteña a resposta xudicial que necesita.

Fonte: O Correo Gallego