Afganistán, o peor país do mundo para ser muller: "Eu non sabía que se podían perder tantos dereitos tan rápido"

Ás 8.30 da mañá, Khadija Amin preparábase para presentar o telexornal e charlaba, café en man, coas súas compañeiras de redacción. "Preguntabámonos se algún día deixaríannos presentar as noticias sen veo. Nós xa non o levabamos pola rúa, só para saír pola tele", explica. Era o 15 de agosto de 2021 e aquelas xornalistas perderían o seu traballo súbitamente esa mesma tarde. "Non nos podiamos imaxinar que ao cabo dunhas horas tomarían Cabul", recorda en conversación co XORNAL.

Presentou as noticias e saíu a gravar unha reportaxe. Entón chamouna o seu editor para dicirlle que non regresase á redacción, que fose a casa e puxésese a salvo. Volveu ao traballo durante tres días máis; era a única. Os talibán ameazárona de morte. Entón aceptou que debía fuxir do país. Evacuouna o Exército español. En Madrid recibiuna a ministra de Defensa, Margarita Carballos. Cinco anos despois, recorda sobre todo a velocidade do derrube: "Eu non sabía que se podían perder tantos dereitos tan rápido".

O cerco sobre as mulleres

"Ningún outro grupo na historia recente ha desmantelado ata este punto os dereitos de mulleres e nenas mediante leis, políticas e prácticas", asegura a este diario Sarah Knibbs, representante adxunta de ONU Mulleres en Afganistán. Se fai cinco anos o Goberno talibán aseguraba que esta vez sería máis inclusivo coas mulleres, a realidade non puido ser máis distinta: desde entón, os talibán aprobaron 100 decretos que han ir "institucionalizando a discriminación das mulleres" e creando o que Knibbs define como "a crise de dereitos das mulleres máis grave do mundo".

Afganistán é o único país do mundo que prohibe a nenas e mulleres acceder á educación secundaria e universitaria. Más da metade das afgás asegura que só sae de casa unha ou dúas veces ao mes, e sete de cada dez describen a súa saúde mental como mala ou moi mala. Se as restricións continúan, a ONU calcula que o país pode perder máis de 25.000 profesoras e traballadoras sanitarias de aquí a 2030, agravando as crise educativa e sanitaria.

"Un dos maiores riscos que afrontan hoxe as mulleres e as nenas afgás é a normalización: que o mundo se afaga ás restricións que pesan sobre as súas vidas", advirte Knibbs. Más de 10,7 millóns de mulleres e nenas necesitan asistencia humanitaria. A OMS advertiu de dificultades para manter programas sanitarios pola falta de financiamento, mentres os países máis ricos destinan máis fondos a defensa e menos a cooperación internacional. A iso súmanse as dificultades para despregar sobre o terreo a persoal humanitario feminino capaz de chegar ata as mulleres que precisan asistencia. Knibbs define ás organizacións de mulleres como "un dos últimos salvavidas que quedan".

Ausencia de guerra e liberdades

O ascenso dos talibán deixou paso a unha "paz negativa": "a ausencia dunha guerra aberta, pero sen verdadeira seguridade nin liberdade", en palabras de Halema Wali, cofundadora de Afghans for a Better Tomorrow. Esta ONG, con sede en Nova York, tece unha rede de afgáns na diáspora que se apoian mutuamente, así como aos seus parentes no país: "Hai unha angustia compartida: os que puidemos saír vivimos preocupados polos que quedaron", engade.

"Vexo á miña propia familia sufrindo con problemas de saúde mental, cun país que vai a peor e nada que lles dea esperanza", comparte Wali. Sinálao especialmente no caso das mulleres que quedaron confinadas aos seus fogares, cos seus proxectos de vida interrompidos de golpe e "sen outra opción real que aceptar o statu quo dos talibán", xa que esixir a recuperación de dereitos pode implicar detención, agresións físicas ou morte.

Esa normalización avanza pola vía diplomática. Wali cita o caso de Alemaña , que aceptou funcionarios consulares afgáns para facilitar deportacións, e denuncia as concesións de Occidente en materia de dereitos humanos a cambio de cooperación para reforzar as súas fronteiras, mentres aumentan as restricións ás chegadas, ata por razóns humanitarias. "Están a pecharse os camiños cara á regularización tanto polas restricións dos países veciños da rexión como polas imposicións da Administración Trump", engade.

Tamén recorda que activistas e organizacións afgás como a súa reclamaron xa en 2018 que as mulleres debían participar nas conversacións de Doha cos talibán para garantir o seu papel no Goberno, algo que xamais sucedeu.

A resistencia que queda

Desde Madrid, Khadija Amin, coa axuda de ACNUR, fundou a ONG Esperanza de Liberdade, que conecta a mulleres afgás que fan bolsos e pulseiras nas súas casas e comercializa eses produtos en España. Os ingresos íntegros regresan a Afganistán, ás veces mediante mecanismos informais, porque moitas carecen de conta bancaria, o que lles proporciona unha forma de subsistencia.

Amin coñece esa fraxilidade en primeira persoa: os seus tres fillos están en Afganistán co seu pai, que non lle permite velos, e asegura que, en materia de custodia, as nais non teñen "ningún dereito". Con todo, trata de manterse positiva. "A situación é moi difícil, pero ver a esas mulleres que seguen loitando, a pesar de todo, dános esperanza de que algún día a situación poida cambiar".

Subscríbeche para seguir lendo