O crime de Ponteareas volve pór o foco na saúde mental e desata todas as alarmas: «Non hai medios»

«Non hai medios, non hai control sobre estes pacientes e non hai compromiso nin vontade real de resolver o problema. E o peor é que haberá máis mortes». Javier Pérez Docampo é un dos fillos de Mari Carmen, a muller de 71 anos que o 3 de abril de 2024 faleceu na parroquia viguesa de Lavadores acoitelada a mans supostamente do seu irmán Juan, quen sufriu un surto psicótico tras meses sen tomar a medicación que tiña prescrita pola esquizofrenia paranoide que sofre. O sexaxenario estaba tutelado pola FUNGA.

Xusto ao día seguinte do asasinato da súa nai, Javier escribiu unha carta publicada en FARO na que puña o foco na falta de medios sociosanitarios no ámbito da saúde mental. Mari «dos papagaios», a matriarca de todo un clan, «a asistente social do barrio», describía, non se merecía aquel final. «Se os mecanismos prometidos polos políticos e polas administracións fosen despregados, a miña nai agora non estaría morta», plasmou entón por escrito.

Transcorridos máis de dous anos desde entón a atención aos pacientes con trastornos mentais segue igual «ou peor», reflexiona este veciño de Vigo. E é que desde o crime de Mari Carmen, outras catro mulleres de entre 60 e 81 anos morreron na provincia de Pontevedra «a mans de pacientes psiquiátricos violentos», dándose a circunstancia de que os homicidios ocorridos tras o de Lavadores teñen todos outro denominador común: os presuntos autores foron os fillos das vítimas mortais.

O último sucedeu este domingo en Ponteareas, onde Joaquín P.C. acoitelou supostamente á súa nai María Livia, feitos que confesou no hospital tras intentar autolesionarse. Se nos anteriores matricidios as falecidas eran quen se encargaba do coidado de quen acabou quitándolles a vida, neste caso hai «matices», como recalcou a Subdelegación do Goberno, pois era o fillo o que coidaba á muller, afectada de enfermidades e con problemas de mobilidade, convivindo con ela «en circunstancias precarias».

Abandono institucional

Xunto a Mari Carmen en Lavadores e a María Livia agora en Ponteareas, as outras vítimas foron Irene, Rita e Esther en crimes ocorridos nas Neves, Cerdedo-Cotobade e Vilagarcía respectivamente. Os seus fillos, algúns moi novos, aínda na vintena, sufrían doenzas mentais. O subdelegado, Abel Losada, recordounas este luns á hora de denunciar o «desamparo por parte do sistema sociosanitario galego».

«E non quero esquecerme das mulleres que salvan a vida por pouco tras brutais malleiras nas mesmas circunstancias, xa que como todos sabemos son as nais as que cargan dos coidados dos seus fillos maiores, con graves problemas ante este abandono institucional», denunciou.

«Hai un ano dei a voz de alarma e informei á Xunta como administración competente da preocupación desta subdelegación ante a absoluta inoperancia da FUNGA, a fundación galega que debería xestionar a curatela das persoas adultas incapacitadas mentalmente», proseguiu Losada, que tamén sinalou que expuxo ao goberno autonómico «a carencia de recursos sociosanitarios, de centros de día e de residencias especializadas», así como «das enormes listas de espera en psiquiatría nos dous hospitais desta provincia, especialmente na área sanitaria de Vigo». Unha lista de espera que, no caso da de Vigo, era de 103 días a decembro de 2025. «Non houbo resposta, pero seguiremos insistindo porque moito nos tememos que vai volver a ser necesario», concluíu.

Poucos recursos nas prisións

As carencias son notorias tamén despois de cometido o feito violento, no sistema penal. Na maioría de casos, os detidos por estes delitos acaban ingresando en prisións ordinarias. En España só hai dous centros penais psiquiátricos, un en Sevilla e outro en Alacante , onde o fin que se busca é primordialmente terapéutico. Pero son insuficientes para atender á poboación recluída afectada de enfermidades mentais graves.

No caso do crime de Lavadores, a pesar da esquizofrenia do presunto autor, este atópase na prisión pontevedresa da Lama. Os intentos de ingresalo nun centro adecuado á enfermidade terminal que agora tamén padece non frutificaron por falta de recursos para persoas como el afectado dunha severa patoloxía psiquiátrica.

Os reos con estes trastornos graves adoitan acabar nas enfermerías dos penais ou nos módulos PAIEM destinados a internos con necesidades médicas ou enfermidades mentais. Pero, denuncian, é «un quero e non podo». «O ideal é que se creasen máis psiquiátricos penais. Dous para toda España non chegan», di Julio Díaz Mafé, coordinador provincial do sindicato penal O teu Abandono Pódeme Matar (TAMPM).

«E se non, que doten ás prisións de máis psiquiatras e psicólogos e dun seguimento máis personalizado da medicación que toman estes internos», agrega. A día de hoxe na Lama, describe, só hai un psiquiatra, alleo ao persoal, que acode cada 15 días para ver aos presos afectados destas enfermidades, «desde os máis graves aos que sofren outros problemas como depresión ou ansiedade».

«Está claro que coa poboación interna do penal pontevedrés, o recurso é insuficiente», expón o voceiro sindical. «A pesar de que os funcionarios penais sabemos que traballamos nun ámbito no que é habitual que os internos che reten, non é o mesmo un reo sen estes trastornos a un cunha enfermidade psiquiátrica grave. Un enfermo mental un día pode ser unha persoa marabillosa e ao seguinte cravarche un puñal porque oíu voces. É fundamental pór medios para tratar a estas persoas», glosa.

Subscríbeche para seguir lendo