Francisco Javier Santiáñez, consignatario histórico: "Apostamos polo tráfico os colectores na Coruña, crendo que poderiamos captar a Zara, pero quedaron en Vigo"

Agora está xubilado, pero ten experiencia de décadas no porto da Coruña, que, entre 1962 e 2025, multiplicou por dez o tráfico.

Entrei na empresa Dionisio Tejero SA no 76, no 80 ou 80 e pico, nomeáronme director xeral, e estiven vinculado ao porto ata 2015. Fun presidente da Asociación de Consignatarios uns quince anos, presidente da Sociedade de Estiba, estiven en consellos do Porto da Coruña e o de Ferrol, fun conselleiro delegado de Terminais Marítimos de Galicia, a empresa máis importante do porto en tráficos...

Cando empeza a traballar, o porto da Coruña vén dun crecemento moi rápido, tras a apertura da refinería...

Os tráficos do porto son consecuencia do hinterland portuario. Non é unha empresa que pode facer publicidade e captar máis clientes. En función da industria que hai ao redor do porto, o porto crece ou non crece. Houbo evolucións rápidas nalgunhas cousas, como foi o tema de Sidegasa, que era unha siderúrxica moi importante, que fracasou e pechou. Logo colleuna Celsa, unha empresa catalá, que despois tamén se fixo cargo Siderúrxica Añón. O tráfico de petróleo cambia segundo a demanda e oferta, como o tráfico de cereais.

Os tráficos da refinería son os máis importantes do porto, e séguelle, precisamente, os agroalimentarios. Que nos di isto da saúde económica da comarca?

Nós creamos unha terminal de colectores no peirao do Leste que non foi adiante. Outros tráficos cambiaron: aquí estivo un tempo o de papel de prensa, que levou o porto de Ferrol, houbo tráfico de vidro, que agora volve algo... O carbón foi importante. Fenosa empezou coa mina das Encrobas e o foi explotando, aínda que a calidade non era excelente, e foi compaxinando con traer carbón ata que pechou a mina e traíao todo de fóra. Chegou a mover un millón e medio de toneladas ao ano.

O porto aposta por abrir fábricas de eólica mariña en punta Langosteira. É unha boa aposta?

Creo que é das únicas cousas que pode facer, é difícil captar un tráfico para un porto, é moi difícil.

Como afectou a competencia con outros portos, como Vigo ou Ferrol?

A filosofía de Portos do Estado é que os portos compitan entre si. Iso é unha aberración, baixo o meu punto de vista. Ti non podes competir cunha empresa que é túa tamén. Como compiten? Baixando o prezo, xeralmente. A tarifa T3 que grava as mercancías que pasan polo porto, e pode ser maior ou menor en función da rendibilidade. Un porto pode baixar unha tarifa para levar un tema do porto de á beira.

E iso pasou entre A Coruña e Vigo?

Aí creo que non, é moi difícil. Pasou nalgún tráfico entre Coruña e Ferrol, en tráfico de papel. O que queriamos nós captar eran colectores de Vigo. Fixemos a aposta crendo que se cadra podiamos captar a Zara, pero non o conseguimos. Estaba a se mover sobre todo por Vigo, que ten un hinterland moi importante, e é moi difícil cambiar a liña a outro porto

Tamén se creou unha instalación para buques ro-ro.

Non se usou practicamente. Ferrol tamén ten unha que tampouco se usou moito. Os tráficos portuarios debían de cambiar. A min paréceme inconcibible que veñan moitos camións do sur de España á Coruña, ou a Vigo, e non veñan barcos.

A que se debe?

Ás taxas portuarias. Os portos teñen que ser rendibles. Non poden xogar a perdas. E para iso, teñen que cobrar tarifas, que non poden reducir: eu creo que é un tema de financiamento do Estado. Os camións teñen os seus custos, autoestradas, ecolóxicos... Cando un barco pode traer xe toneladas dunha mercancía, non se debe traer en camión.

Vostede vive a creación do porto exterior.

Constrúese cunha idea fundamental: a eliminación do perigo. Que un día incéndiese un petroleiro entre o castelo de San Antón e os peiraos sería terrible. Despois había un problema de contaminación, a descarga de carbón, cereais...

Por que non se toma a decisión ata despois do Prestige?

Non o sei exactamente. Sei que foi moi difícil. Eu estaba no Consello do Porto de Coruña cando se aprobou o porto exterior e foron unhas reunións moi complicadas. Os representantes de Portos do Estado, do Goberno central, dicían que non, que non había financiamento. Aprobámolo unha serie de xente cun risco grande e ata o avogado de Estado avisándonos

Risco polos problemas de financiamento?

Polos problemas de financiamento. Houbo tres partes de financiamento: a Comunidade Europea, os bens do porto e a venda de terreos, que non se chegou a facer, nin se fará.

Exponse a posibilidade de que haxa algún uso de vivendas nos peiraos interiores...

Dubido que iso axude... Dubido que a Autoridade Portuaria sexa capaz de pagar a súa débeda con Portos do Estado co que se faga alí, onde o Porto tamén terá que facer obras, trasladar a Lonxa... Non creo que sirva para minorar a débeda.

Para construír punta Langosteira, o Porto asume unha débeda co Banco Europeo de Investimentos e con Portos do Estado, ao que hai uns meses debía preto de 170 millóns, aos que hai que sumar o pago de intereses. Négase a perdoala.

Eu entendo que Porto do Estado debía cancelar esa débeda. O porto da Coruña non ten capacidade de pagala. Cancelouse noutros sitios, en Valencia.

A remodelación dos peiraos interiores está agora a concurso, pero exponse manter usos produtivos.

Eu creo que poden ter un uso produtivo restrinxido. Mercancías limpas, cruceiros... A pesca eu creo que ten que trasladarse, porque a Lonxa quedou no centro da cidade, e ademais tampouco é un edificio bonito.

Exponse levala en dirección a Oza...

Creo que irá cara aí. Creo que hai un edificio múltiple que teñen proxectado e outras cousas. E eu creo que na praza de Ourense teñen que facer unha estación intermodal ou algo así, probablemente subterránea. Hai vías para que o ferrocarril chegue aí. En Cambre, Culleredo, O Burgo, habería que facer chairas para deixar vehículos, na estación, e traer un ferrocarril no centro. E de aí saír autobuses a distintos sitios. Non ten sentido meter todos os coches e buses que metemos na cidade.

Que faría nos peiraos interiores?

Creo que os peiraos en si débense conservar. Facer aí edificios para a cidade, que non sexan monstros: pódense facer moitas cousas, museos, salas de audición.

A formulación orixinal era construír vivenda para financiar o porto exterior.

Eu véxoo compatible. A zona que vai deixar libre da estación de mercancías vai deixar un espazo grande. Pero claro, serán poucas vivendas, non creo eu que se fagan grandes bloques de vivendas. A Coruña ten que expandirse cara ao exterior, construír máis na cidade, como cidadán, non o vexo.

Estamos en picos de cruceristas, 465.000 en 2025, cifras impensables hai anos.

Seguir crecendo paréceme difícil. Ninguén cría cando empezou o tema de cruceiros que iamos chegar ao que se chegou. Non demasiado: cos peiraos que hai agora está ben dimensionado. Os consignatarios máis importantes non o viamos de interese. O cruceiro paga ao consignatario unha cantidade pequena e necesita unha asistencia grande; un barco de carga paga máis e necesita pouco. Pero viuno moi ben Rubine e Fillos e saíulle ben, fixo un bo labor. Daquela para o porto non era rendible, creo que a cousa cambiou.

Que cre que se puido facer mellor nestas décadas no porto?

Que a Xunta empezase a mandar no Porto para min foi un erro. Empezou en Cataluña, que esixiu que a maioría do Consello de Administración fóra da Generalitat, e despois seguiron as outras autonomías. Antes os que operabamos no porto iamos á Autoridade Portuaria e as cousas eran moi claras, era si ou non, era moi técnico. A partir de aí empezou a ser político, e creo que perdeu. Aínda que o que pode ser malo por unha banda tamén é bo por outro: achégase máis ao cidadán. Pero o porto, como dixen ao principio, non depende moito da xestión. É importante, pero depende máis doutras circunstancias, das industrias...

Vivimos nunha cidade con pouca xente que traballa directamente no porto, no mar. Como ve a conexión cidadá cos peiraos?

Eu creo que a cidadanía está moi centrada no porto, gústalle moito e víveo intensamente. O porto é moi importante para A Coruña, e o porto ten que responder. Creo que a remodelación dos peiraos vai axudar a que a xente viva máis o porto aínda. Abriuse máis, pódese andar máis por el, e creo que o fará máis.

Subscríbeche para seguir lendo