Hallan los primeros restos óseos en la fosa de Beira, Carral, donde yacen represaliados del franquismo

Os traballos arqueolóxicos na fosa de Beira, en Carral, onde se atopan polo menos 18 represaliados polo réxime franquista, xa comezaron a dar os primeiros resultados. O grupo de investigación Histagra, da Universidade de Santiago, atopou os primeiros restos óseos dun individuo.

De acordo cos investigadores o achado encaixa a priori coa descrición que se recolleu no estudo histórico previo, aínda que apuntan que aínda se necesita unha análise antropolóxica forense e un posterior estudo xenético para determinar a identidade da persoa en cuestión.

A intervención en Carral terminará o vindeiro venres, 17 de xullo, nunha primeira cata arqueolóxica que ten como obxectivo determinar a localización dos coñecidos como mártires de Carral, persoas que foron fusiladas na canteira das Catalinas e que logo foron desprazadas para ser enterradas no cemiterio de Beira.

A exhumación de Carral enmárcase dentro do convenio coa Deputación da Coruña para a investigación da violencia franquista en Beira, no cemiterio de Boisaca, en Santiago, onde se estima que foron inhumados uns 97 corpos, e o de Serantes, en Ferrol, onde se cre que se acumularon 190 cadáveres.

O equipo multidisciplinar desenvolve a investigación baixo a coordinación científica de Lourenzo Fernández Prieto e Antonio Míguez Macho, con apoio dos investigadores Xurxo Antelo e Lucía Santiago para a análise histórica, e José Carlos Sánchez Pardo, encargado do estudo arqueolóxico. A análise de antropoloxía forense estará coordinado polo científico Edgard Camarós.

No caso de Beira, Xurxo Antelo foi o encargado de realizar o estudo histórico previo, que contou coa colaboración da asociación Cultura Aberta de Carral, unha das entidades que máis estudou a represión do réxime franquista e a memoria histórica no municipio.

Prudencia á espera de resultados

Antelo explica que os restos foron atopados á primeira hora deste xoves e que tanto o equipo antropolóxico como os arqueológos traballarán con eles ao longo do día para poder solicitar toda a información posible antes do estudo xenético.

"Para min supón unha gratificación que haxa restos, aínda que haxa que ser precavidos. É unha esperanza, é un paso, ten que seguir evolucionando para determinar ou que atopar", di o historiador.

Antelo foi o encargado de revisar as fontes e falar cos familiares das vítimas. Sinala que este sitio do cemiterio determinouse comou o máis adecuado para comezar os traballos arqueolóxicos porque foi o que menos alteracións sufriu tras as obras de ampliación da igrexa nos anos 50. "Iso ou convertía nun lugar de moito potencial", apunta.

O historiador é claro, non se van a atopar os 18 corpos nos terreos desta primeira cata, xa que están espallados en varios lugares do camposanto. "Non temos constancias de que número de persoas pode estar en cada zona", advirte.

Parte do estudo histórico previo apoiouse no proxecto Nomes e Voces, no que se determinou que as vítimas procedían na súa maioría da Coruña, Cambre e Culleredo, aínda que cinco delas seguen sen identificarse e a súa procedencia é descoñecida. Segundo o estudo, o camposanto conta con dúas fosas: unha delas atópase parcialmente destruída, e a outra non está localizada.

Un dos alicerces fundamentais foi tamén a transmisión xeracional e o empeño da asociación local Cultura Aberta, que leva desde 2004 rescatando o relato dos maiores do municipio. Aínda que a día de hoxe só quedan dous testemuños directos dos crimes ocorridos hai 90 anos, os investigadores puideron avanzar cruzando os rexistros oficiais de defunción coas memorias familiares e os recordos das testemuñas vivas directas.

Antelo detalla que, contigua á zona na que agora están a traballar, podería haber outra fosa con restos, pero que o movemento das terras que houbo no cemiterio fai máis difícil determinar se podería ou non haber corpos alí.

As primeiras sondaxes comezaron este luns, nunha superficie de aproximadamente 3x4 metros. As escavacións están coordinadas por José Carlos Sánchez Pardo e móvense nunha profundidade de entre 50 centímetros e o metro e medio. Ao comezo dos traballos afloraron restos de material construtivo recente, restos de botellas e vasos de enxoval que confirman que a zona sufriu diversas alteracións co paso dos anos, pero o descubrimento deste xoves é o primeiro sinal de vítimas que se atoparon.

Antelo está tamén presente nas escavacións de Beira todos os días, non só para asistir ao equipo arqueolóxico, senón tamén para tratar cos familiares e os veciños curiosos que se achegan ao lugar.

A escavación de Beira entra dentro do convenio entre a Deputación da Coruña e a Universidade de Santiago para achar ás vítimas da represión franquista que foron enterradas en fosas en distintos puntos da provincia. Ademais do cemiterio de Beira tamén interveñen nos camposantos de Serantes, en Ferrol, e Boisaca, en Santiago.