Concha de Oro para Mike Leigh: San Sebastián réndese ao mestre do cine social

O mundo do cine será un pouco peor sen novas películas de Mike Leigh. E, dado que el mesmo afirmou que ‘Tender Loving Care’ podería ser a última da súa carreira -aos seus 83 anos, afirma, os problemas de mobilidade e a perda de masa muscular provocados pola miositis fan que as esixencias físicas de rodar resúltenlle insoportables-, a Cuncha de Oro que o Festival de San Sebastián acaba de outorgarlle invita a ser considerada como oportunísimo homenaxe á carreira dun director que, ao longo de máis de cinco décadas e 22 longametraxes ademais dunha vintena de obras de teatro, creou arte a partir da práctica e a celebración do apoio comunal fronte á inoperancia e a hostilidade das institucións, e malgastado un humanismo exquisito no proceso.

Con todo, centrarse en canto este recoñecemento ten de tributo a unha traxectoria que chega ao seu fin dalgún modo significaría infravalorar os méritos da que sen dúbida é unha das mellores películas dunha filmografía chea de títulos valiosos. ‘Segredos e mentiras’ (1996) -Palma de Oro no Festival de Cannes-, ‘Topsy-Turvy’ (1999), ‘O segredo de Beira Drake’ (2004) -León de Oro na Mostra de Venecia- e ‘Another Year’ (2010) compoñen unha reducida selección deles.

‘Tender Loving Care’ é unha ficción tan destacada sobre o resto das que este ano aspiraron á Cuncha de Oro que ata resulta algo inxusto que participase na mesma competición, e o xurado deixou en evidencia esa superioridade outorgándolle tamén outros dous galardóns, Mellor Guion -tamén para Leigh- e Mellor Interpretación Protagonista para a actriz Kate Ou’Flynn. Grazas á súa incrible capacidade para equilibrar un malicioso sentido do humor con momentos dramáticos genuinamente desgarradores sen necesitar máis que expresións faciais, ela é a alma dunha película que, a través dunha sucesión de conversacións magníficamente construídas e un puñado de protagonistas que a palabra “personaxes” resulta inadecuada para definilos -son, sinxelamente, persoas que viven fronte á cámara-, recórdanos a extraordinaria habilidade do director británico para retratar a vida cotiá con compaixón e lucidez, e para atopar o extraordinario dentro do ordinario.

Apropiadamente, ademais, é unha obra con xeitos de canto de cisne porque, mentres reivindica a solidariedade entre as persoas e lamenta a continua deterioración dos servizos públicos financiados estatais en Reino Unido, móstrase obsesionada co final, o da vida mesma pero tamén o dunha sociedade disposta a coidar dos seus membros máis vulnerables. É unha película profundamente triste, aínda que non completamente desprovista de esperanza. Se, en efecto, resulta ser a obra final do seu autor, é unha despedida gloriosa.

Os responsables do festival teñen motivos para sentir gratitude cara a Leigh, porque esta 74ª edición do certame será recordada como a do triunfo de ‘Tender Loving Care’ e non pola cantidade de películas olvidables e irrelevantes que a acompañaron no concurso. Do mesmo xeito, tamén é de agradecer que o grupo de profesionais que este ano se encargaron de repartir os premios, presidido polo cineasta estadounidense Ira Sachs, incluíse no palmarés a maioría das mellores películas presentadas e ningunha das máis discutibles.

Todas as súas decisións, ademais, resultan facilmente xustificables. Unha regra non escrita dita que o segundo galardón en importancia, o Premio Especial do Xurado, vaia a parar a obras destacables pola súa radicalidad formal ou narrativa, e iso fai que a elección de ‘Border’ para o galardón resulte idónea, despois de que a ópera prima do chinés Ah Biao ofrece unha descarnada crítica á Chinesa contemporánea servíndose dunha narración violentamente elíptica, dunha nula dramaturxia e dunha colección de interpretacións carentes de expresión e psicoloxía.

Tampouco admite verdadeiras queixas a elección da sueca Amanda Kernell como gañadora do Premio á Mellor Dirección pola súa terceira longametraxe, ‘Brace Your Heart’, unha película indubidablemente menor que, en todo caso, combina con destreza a retórica dun documental etnográfico coa dun melodrama amoroso.

Aínda que ambos os considerables como secundarios, os dous galardóns obtidos pola epopea ‘A bendición da Terra’, do noruegués Hans Petter Moland -Mellor Interpretación Protagonista que para Hasta Kamma August, compartido con Flynn , e Mellor Fotografía para Oskar Dahlsbakken- son unha recompensa proporcionada para a que sen dúbida é unha das obras máis sólidas entre as que competiron. E mención aparte, para rematar, merece o Premio á Mellor Interpretación de Repartición obtida por Javier Cámara grazas ao seu traballo na comedia de ciencia-ficción ‘5 minutos máis’, de Javier Ruiz Caldera.

Aínda que a súa interpretación é irreprochable e a película no seu conxunto é francamente divertida -o mellor de longo dos tres longametraxes españois aspiraban a un lugar no palmarés oficial-, dá a sensación de que premiarlle foi o mellor xeito que o xurado atopou de cumprir outra regra non escrita do festival segundo a que polo menos un premio adoita ir parar a unha obra producida no noso país. Considerando que a selección de películas nacionais presentadas a concurso foi unha das máis febles dos últimos anos, non o terán fácil.

Subscríbeche para seguir lendo