Fernando Ónega, a linguaxe da Transición

A desaparición de Fernando Ónega invita a recordar non só a un gran xornalista, senón tamén unha época na que a política española aprendeu a falar unha linguaxe nova: o da concordia. Con el vaise un dos intérpretes máis fieis daquel espírito que presidiu os anos fundacionais da democracia.

Ónega non foi un tribuno nin un axitador de consignas. Foi algo máis difícil e máis necesario: un artesán da linguaxe política. Da súa pluma saíu aquela fórmula que Adolfo Suárez pronunciou na campaña de 1977 —"podo prometer e prometo"— e que quedou fixada na memoria colectiva como o emblema verbal da Transición. Non era unha frase brillante por casualidade. Encerraba unha intuición política: España necesitaba menos épica e máis confianza.

Ás veces a historia non a fan quen fala desde a tribuna, senón quen ensina ao país para falar unha linguaxe nova. Ónega pertencía a esa xeración que comprendeu que a democracia española debía construírse tamén con palabras distintas das que dominaran a vida pública durante décadas. Fronte ao ton áspero da confrontación, introduciu un vocabulario de prudencia e conciliación que axudou a explicar ao país o tránsito cara a unha nova etapa.

Aquela pedagoxía política —a miúdo discreta, case invisible— foi unha das contribucións máis valiosas de quen traballou na trastienda da Transición. Non se trataba só de cambiar institucións, senón tamén de modificar o clima moral da política.

Durante décadas, Fernando Ónega acompañou a vida pública española desde a radio, a prensa e a televisión. Foi un dos cronistas máis constantes da nosa democracia. Mentres o xornalismo político transformábase nun territorio cada vez máis dominado pola urxencia e o espectáculo, el conservou unha forma de observar a realidade máis próxima á análise que ao ruído da polémica. O seu estilo, reflexivo e ponderado, evitaba o balbordo e prefería a argumentación.

Tiven ocasión de convivir con el nos últimos veráns na Toja, onde coincidiamos con regularidade. Alí aparecía o Ónega máis próximo: cordial, irónico, atento á conversación e á actualidade con esa curiosidade serena que nunca abandonou e un escepticismo case brechtiano que evidenciaba as súas raíces galegas.

A nosa coincidencia viña de máis atrás, dos tempos —2014-2019— en que ambos escribiamos como columnistas na Vangarda. No seu trato persoal recoñecíase facilmente ao mesmo xornalista que acompañara durante décadas a vida pública española: ponderado no xuízo e elegante na palabra.

Nos anos en que a enfermidade puxo a proba a súa saúde, contou cun xesto extraordinario da súa esposa, Ángela, que chegou a doarlle un ril. Foi un deses actos silenciosos de amor que falan por si sós e que revelan a calidade dunha vida compartida. Ónega evocábao sempre cunha gratitude profunda, consciente de que a vida —como a política— sostense moitas veces sobre lealdades discretas.

Quen hoxe o recordan coinciden en sinalar un trazo que quizá explique mellor que ningún outro a súa traxectoria: o talante. Era o mesmo que quixo imprimir Adolfo Suárez aos anos fundacionais da democracia española. Un estilo baseado na negociación, no respecto ao adversario e na convicción de que a convivencia esixe máis intelixencia que estridencia.

Ese foi, en esencia, o espírito da Transición. Non unha idade dourada —como ás veces preséntase con exceso de nostalxia—, senón un tempo no que unha xeración comprendeu que o futuro do país dependía da súa capacidade para rebaixar a temperatura da política.

Fernando Ónega pertencía a esa xeración. E quizá por iso a súa desaparición deixa unha sensación que vai máis aló do afecto persoal ou do recoñecemento profesional. Na súa forma de entender o xornalismo e a vida pública había unha lección de moderación e respecto que conviría non esquecer.

Porque a democracia non se sostén unicamente sobre leis e maiorías parlamentarias. Tamén necesita un clima moral feito de prudencia, respecto e sentido da responsabilidade. Ónega foi un dos xornalistas que axudaron a construír ese clima.

Talvez por iso a súa ausencia produce unha impresión singular: a de que con el afástase un pouco máis aquel espírito de concordia que fixo posible a Transición española.