Ese sinal

Escoito dicir a un personaxe da serie Euphoria algo así como que a vedade ten moitas versións, pero que todos sabemos cando mentimos. Velaí unha idea perturbadora, sobre todo examinada desde o que fai periódicos, aínda que tamén desde quen os le. A primeira metade tranquilízanos. Aceptamos sen dificultade que a realidade chega fragmentada e que cada cal a recompón cos materiais de que dispón: datos, prexuízos, intereses, afectos. Un xornalista non é máis que un montador de secuencias. Elixe un plano e descarta outro, achega a cámara ou a afasta, decide onde empeza e onde termina a escena. Nada diso é necesariamente mentira. É, digamos, oficio.

A segunda metade, en cambio, introduce unha greta pola que se coa o frío. Porque xa non fala de versións, senón de mentira. E a mentira, a diferenza da versión, non é unha técnica senón un xesto de orde moral, case invisible, que se perpetra nun momento exacto do proceso, nese instante no que un sabe (ou intúe) que está a retorcer algo. Coñecín a xornalistas que describen ese momento cunha incomodidade física. Non é tanto unha idea como unha sensación: unha resistencia da frase que non termina de encaixar, unha palabra que pide ser cambiada e que, con todo, déixase tal cal. O lector recibe o texto pechado, limpo, razoable. Pero no seu interior algo cruje.

Por iso é polo que tamén o lector ou o espectador do telexornal participen do xogo, porque non é raro que recoñezan, aínda que dun modo difuso, cando algo non encaixa e decidan, con todo, ignoralo. Esa noticia demasiado redonda, ese titular que parece haber nacer sabendo xa a conclusión, esa unanimidade sospeitosa. Non poden demostralo, pero percíbeno, como se percibe un moble fóra do seu sitio. Quizá o xornalismo consista en administrar versións sen ignorar esa curva na que a versión se converte noutra cousa. E quizá a ética non teña que ver tanto con grandes principios como coa capacidade de atender a ese sinal que nos avisa de que estamos a cruzar unha liña. O alarmante, pois, non é que a verdade teña moitas caras, senón que a mentira só ten unha. E está aí, reconocible, tanto para que o que decide escribila como para o que decide aceptala.