Risco cero

Oxalá volver todas a casa despois de as vacacións. Pero non é fácil. O verán, lonxe de ser un período de descanso e tranquilidade, lamentablemente é un escenario no que aumenta a violencia machista. E os asasinatos. Julio é, de feito, o mes máis mortífero do ano. 149 dos 1.372 confirmados oficialmente desde 2003.

Os expertos sinalan que os períodos de maior convivencia continua actúan como un factor de risco de agresión. E o fútbol. Un estudo da Universidade de Lancaster revelou que a violencia contra as parellas aumentaba un 38% cando Inglaterra perdía un partido. Pero tamén un 26% cando gañaba ou empataba. Un risco maior se o partido disputábase en fin de semana ou no verán.

De feito, sobrecoge a cantidade de estudos que os británicos dedicaron ao tema tratando de identificar os denominados factores de risco. Entre as múltiples asociacións benéficas que brindan axuda ás vítimas, The Dash Charity alertou dun incremento do 79 % das chamadas de socorro durante a celebración da Eurocopa de 2021, en comparación co mesmo período do ano anterior. Refuge observou un aumento do 61 % na demanda de axuda entre abril de 2020 e febreiro de 2021, coincidindo coa pandemia e a crise do custo da vida. Outra asociación, Leeds Women’s Aid, estima nun 50 % o incremento das consultas en xaneiro con respecto a decembro. Nadal, outro deses «factores de risco» que as investigacións han ir sinalando, cando ao tempo de convivencia súmase o consumo de alcol.

Outro estudo británico, publicado en The Economic Journal, mostra como o aumento do desemprego feminino incrementa a violencia contra elas, mentres que un aumento do desemprego masculino diminúe a incidencia das agresións.

Por desgraza, esta diminución non se replica en España, onde unha investigación publicada por Funcas sinala que o risco de violencia machista aumenta cando a muller traballa e o home está desempregado.

A Macroencuesta de Violencia contra a Muller de 2024 revela que sufriron violencia un 38,5% das mulleres cuxa parella toma todas as decisións económicas, pero tamén un 11,3% daquelas que as toman por si mesmas.

Un 12,4% das mulleres que sufriron violencia por parte da súa parella padecérona durante o embarazo. E o Instituto de Ciencias Forenses e da Seguridade (ICFS) da Universidade Autónoma de Madrid sinalou a ruptura da parella como un momento de especial risco. De feito, en España uno de cada tres feminicidios prodúcese nun contexto de separación.

En Finlandia, un estudo situou o momento de máis risco entre dous e tres anos antes do divorcio, alcanzando o seu máximo entre os seis e doce meses previos, cando normalmente iníciase o proceso de separación.

Os datos da Macroencuesta evidencian que un 30,3% das mulleres de 16 ou máis anos residentes en España sufriu polo menos un tipo de violencia por parte da súa parella actual ou de parellas pasado nalgún momento da súa vida. Pero non parece un fenómeno exclusivo dun país ou dunha cultura. A propia Organización Mundial da Saúde cualifica a violencia contra a muller como «un problema de saúde global de proporcións epidémicas». Un estudo publicado por este organismo en 2013 estimou que, a nivel mundial, o 38% de todas as mulleres asasinadas foron a mans das súas parellas.

Ata Xapón —un dos países coas taxas de homicidio máis baixas do mundo, con 0,23 por cada 100.000 habitantes, fronte aos 0,69 de España ou os 5,76 de Estados Unidos— rexistra que preto do 20 % das mulleres vítimas de homicidio foron nun contexto de violencia doméstica. Segundo datos da Universidade de Ochanomizu, en Tokio, unha de cada tres mulleres sofre algún tipo de violencia no fogar e unha de cada vinte viviu unha experiencia próxima á morte. A ser asasinada.

E en Corea do Sur, con apenas 0,48 homicidios por cada 100.000 habitantes, nunha investigación realizada polo Instituto Coreano de Criminología, un oitenta por cento dos homes enquisados recoñeceron exercer violencia contra as súas parellas sentimentais. Oito de cada dez.

Non é de estrañar que algunhas surcoreanas sómense ao movemento feminista denominado 4B —unha sorte de «os catro nons», pola primeira letra de Bihon, Bichulsan, Biyeonae e Bisekseu: non ao matrimonio, a maternidade, as citas e as relacións sexuais con homes—.

Radical, si. Pero, ata o momento, para moitas, o máis parecido ao risco cero.

Tantas décadas de estudos non foron en balde. Todos eles, seguramente, sexan correctos e identificasen non un, senón innumerables factores de risco. Julio, o fútbol, a fin de semana e o Nadal. Ter traballo e non telo, un embarazo, querer separarse, o custo da vida ou o alcol... O factor que cambia é distinto en cada estudo. O único que permanece... é o agresor.

Oxalá volver todas a casa. Pero non é fácil. Non.

Subscríbeche para seguir lendo