A brecha da vivenda

Hai pouco máis dun ano, desde este espazo A OPINIÓN urxía aos partidos políticos a situar como prioridade e cuestión allea ás disputas electoralistas a vivenda, un ben de primeira necesidade que experimenta un encarecemento que está a alterar a estrutura social da cidade, Galicia e o resto do Estado, dificultando ata o extremo a traballadores cunha nómina estable acceder a un teito para emprender un proxecto vital, en caso dos máis novos; continuar co seu, no da mediana idade; ou afrontar unha xubilación gañada con décadas de xornada, no dos máis maiores. Imaxinen o caso de quen sofre desemprego.

O fenómeno que padecían os residentes en grandes urbes como Madrid ou Barcelona está a estenderse a gran velocidade, forzando a adultos con empregos fixos a compartir piso, convertendo a procura dunha habitación noutra pelexa guiada pola inflación capitalista dun mercado sen sentimentos, pero que dana a vida de toda a sociedade. Canta máis xente frustrada e vivindo de forma precaria, peor nos irá a todos. Pódese presumir de PIB ou datos de emprego cando gran parte da cidadanía é incapaz de acceder a un teito?

A Coruña foi a primeira cidade de Galicia en lograr a declaración como zona de mercado residencial tensionado para tratar de conter o disparado prezo dos arrendamentos, unha das medidas estrela do Goberno central, pero o seu efecto foi practicamente imperceptible. En xullo do ano pasado, cando entrou en vigor a norma que conxela alugueres baixo determinadas condicións, o custo medio dun piso na cidade ascendía a 759,5 euros ao mes, cantidade que agora é de 739,4. O descenso dos primeiros meses deu paso a un progresivo aumento: dos 705 de xaneiro aos case 740 de xuño, último mes do que ofrece datos o Observatorio dá Vivenda da Xunta.

Neste contexto, o mercado golpea sen piedade as expectativas dos cidadáns. Este diario revelou onte como o custo dunha habitación nun piso compartido na cidade oscila entre os 300 e 400 euros de media en función da zona en que se localice e outros parámetros, pero xa se alcanzan picos de cuartos por 650 euros ao mes, excepcións que revelan a existencia dun mercado «exclusivo» nunha cuestión antitética precisamente a calquera concepto de luxo ou alto valor, pois se limita o espazo dispoñible ou a intimidade.

Compartir vivenda carece de connotacións negativas per se; de feito, supón a opción preferida para moitas persoas para evitar a soidade. O problema social radica en que gran parte de quen ven abocados a esta solución fano por incapacidade económica para custearse unha vivenda por si sós, en moitos casos con contratos estables. Non se trata dunha elección, senón dunha condena.

Na actualidade, o mercado laboral galego ofrece salarios medios de 21.000 euros brutos anuais, o que supón ao redor de 1.200 euros ao mes netos en 14 pagas, polo que asumir un aluguer en solitario de 740 euros —a media actual na cidade— suporía a metade dos ingresos dunha persoa. A sociedade está en risco de que a quebra xeracional sexa irreparable, cunha mocidade que percibe o acceso a unha vivenda como unha quimera e uns salarios incapaces de crecer ao ritmo que se encarecen os pisos. De feito, en Galicia as doazóns supoñen un terzo das adquisicións de pisos e as propiedades están en mínimos históricos, por baixo do 80% cando nos anos 90 superaban o 90%.

A confianza no aumento da oferta como elemento para equilibrar a balanza xera unha mestura de estupefacción e malestar, pois a fotografía social neste terreo aseméllase cada vez máis á burbulla dos 2000, que se derrubou coa crise financeira que estalou a finais de 2008 coa quebra do banco de investimento Lehman Brothers. A advertencia de George Santayana brota de novo como un faro desde o que emitir un sinal de emerxencia: «Aqueles que non poden recordar o pasado están condenados a repetilo».

Polo menos, algo está a cambiar nas administracións. Na Coruña prevese o nacemento dun novo barrio en Monte Mero con algo máis de 4.000 pisos, dos que 3.254 terán carácter protexido e serán impulsados pola Xunta, que pisou o acelerador para construír este tipo de vivendas, aínda que sexa a través de construtores privados. É loable o cambio, pois na última década só é responsable de 1.652, segundo o Instituto Galego de Estatística. Entre Executivo autonómico e Concello, prevense 5.000 pisos protexidos nos próximos anos.

Medidas como a declaración de zona tensionada son loables como mecanismos voluntaristas, pero non arroxaron un resultado que force un cambio de tendencia, á vez que evidencia o nulo impacto dun Ministerio de Vivenda que carece de competencias concretas, posto que estas residen nas comunidades, que colaboran cos concellos para lograr solo onde levantar o que agora mesmo é o elemento que está a crebar a sociedade e impedindo a miles de persoas acceder a un fogar. Porque iso é un piso. Non se trata unicamente dunha estancia cuberta na que gorecerse do frío ou da calor e descansar para volver traballar ao día seguinte e manter engraxado o sistema capitalista. Trátase do marco no que gozar da vida, soñar cun proxecto, sentirse a salvo, compartir espazo e complicidades e do lugar en que sentirse en casa. Que sociedade pode denominarse xusta se cada vez resulta máis difícil logralo?