O custo invisible do ictus: transformar o sistema para cambiar vidas

Cada ano rexístranse ao redor de 120.000 casos de ictus en España. É a primeira causa de morte en mulleres e a segunda en homes. 1 de cada 4 persoas sufrirá un ao longo da súa vida. Son cifras da Fundación Freo ao Ictus, dedicada a reducir o impacto da enfermidade na sociedade a través da prevención e a inclusión dos afectados; tras elas hai miles de afectados que poden arrastrar secuelas físicas, cognitivas e emocionais que condicionen a súa día a día e o dos seus familiares ou coidadores.

Con motivo do Día Mundial do ictus, que se conmemora o 29 de outubro, especialistas e pacientes pon o foco na importancia dunha atención continuada, que non se limite á fase aguda e que incida tanto na prevención como nos coidados posteriores.

Previr un segundo episodio

Sufrir un ictus incrementa o risco de volver padecelo. Segundo datos da a Sociedade Española de Neurología, de non seguir un tratamento adecuado, a probabilidade de recurrencia é do 10% á semana do suceso, do 15% ao mes e do 18% aos tres meses. Aumenta co tempo, alcanzando ata o 25% aos 5 anos e o 40% aos 10 anos. Cada episodio é máis incapacitante que o anterior e asóciase tamén cunha maior mortalidade e un maior risco de demencia.

Por iso, a prevención secundaria é esencial. “Hai catro imprescindibles, como as catro patas dunha mesa: mellorar os hábitos de vida, seguir o tratamento farmacolóxico indicado, controlar de forma regular os factores de risco —a presión arterial, a diabetes e o colesterol— e non fumar. Se coidas eses catro factores as probabilidades de repetir un ictus son menores, pero se unha delas está débil todo o plan perde forza”, explica o doutor Jaime Masjuan, xefe do Servizo de Neurología do Hospital Ramón y Cajal de Madrid.

Julio Agredano, presidente e fundador da Fundación Freo ao Ictus, que coñece de primeira man as consecuencias da enfermidade, destaca que a implicación do paciente é fundamental: “Despois de sufrir un ictus hai que evitar que volva ocorrer. Non basta con superalo e saír do hospital, hai que estar preparado para adquirir novos hábitos e afrontar novas necesidades. Non é fácil, pero merece a pena por gañar calidade de vida. Ao final, nós somos os primeiros responsables da nosa saúde.”

Máis que secuelas físicas

Lamentablemente, superar un ictus non sempre significa recuperar a vida que se tiña antes. Aínda que a evolución varía segundo cada caso, algunhas persoas manteñen secuelas que afectan á súa autonomía e dificultan tarefas cotiás como camiñar, vestirse, comer ou asearse. Outras presentan problemas de memoria, concentración ou comunicación que poden pasar máis desapercibidos, pero que tamén condicionan a volta ao traballo, as relacións persoais e a recuperación.

E as consecuencias non son só físicas. A doutora María del Mar Freijo, de Osakidetza e xefa de Sección da Unidade Neurovascular do Hospital Universitario de Cruces, en Baracaldo, recorda que as alteracións cognitivas e emocionais derivadas da enfermidade poden dificultar a adaptación á nova situación do paciente e repercutir tamén no seu círculo máis próximo: “O ictus pode facer que unha persoa que era totalmente autónoma deixe de selo de súpeto, e iso cambia tanto a súa vida como a da súa contorna. Nos casos en que se necesita axuda para as actividades básicas, os familiares poden asumir boa parte dos coidados, co desgaste físico e emocional que iso supón.”

Julio Agredano advirte, ademais, de que o alta hospitalaria non sempre vén acompañada da orientación necesaria para xestionar todo o que vén despois: “Tras regresar a casa, pacientes e familiares necesitan moita información, por exemplo, para solicitar o recoñecemento da discapacidade ou a dependencia, para coñecer as axudas dispoñibles ou para atopar recursos que lles permitan continuar a rehabilitación. Moitas familias non saben a quen acudir.”

“A recuperación non pode depender unicamente da capacidade de cada familia para atopar e asumir eses apoios”, engade a doutora Freijo, que defende que o alta debe ir “acompañada dun plan de seguimento que garanta a continuidade dos coidados e a coordinación entre todos os profesionais implicados.”

Novas vías de tratamento do ictus

A investigación e os avances médicos están a ampliar as posibilidades de abordar o ictus, desde o diagnóstico e a atención na fase aguda ata a rehabilitación e a prevención de novos episodios. O obxectivo é mellorar a resposta ante unha enfermidade que continúa sendo un dos grandes retos do sistema de saúde español.

O doutor Masjuan destaca o potencial de novas estratexias farmacolóxicas que poderían reducir o risco vascular: “Están a investigarse novos fármacos antitrombóticos que actúan sobre o factor XI da coagulación e que poderían axudar a previr o ictus sen aumentar o risco de sangrado”.

A doutora Freijo sinala a importancia de avanzar na personalización do tratamento: “Existen medicacións, por exemplo, para o control do colesterol, a hipertensión ou a diabetes. E estanse desenvolvendo novos tratamentos que teñen o potencial de mellorar o manexo dos factores de risco e diminuír a recurrencia. É importante analizar cada caso de forma individualizada, para identificar de que intervención pode beneficiarse máis.”

Fonte: O Xornal de España