Por que os astronautas de Artemis II perden masa ósea e que significa para a nosa saúde

A viaxe de Artemis II á cara oculta da Lúa non só marca un fito na exploración espacial, senón que tamén sitúa no centro do debate científico un desafío crave para a saúde: a perda de masa ósea en condicións de microgravedad, como pode afectar os astronautas e a relevancia que pode ter o estudo deste fenómeno para comprender mellor enfermidades como a osteoporose e mellorar o seu tratamento na poboación xeral, nas condicións de vida do planeta Terra.

A doutora Laia Gifre, voceira da Sociedade Española de Reumatoloxía (SER) e reumatóloga no Hospital Universitari Germans Trias i Pujol, de Badalona, explica que "os astronautas, nas súas misións espaciais, están sometidos a condicións de microgravedad que condicionan unha alteración da saúde musculoesquelética, o que se traduce nunha perda significativa tanto de masa muscular como ósea". Esta situación agrávase en misións de longa duración e ten consecuencias clínicas relevantes.

En ausencia de gravidade, o óso perde a carga mecánica necesaria para manter a súa densidade e calidade. “Prodúcese unha marcada perda de masa ósea que, á súa vez, asóciase cunha diminución de calidade ósea”, sinala a reumatóloga. Ademais, este proceso leva a liberación de calcio ao torrente sanguíneo, o que pode derivar en complicacións como litiasis renais ou ata calcificación vascular.

Un dos aspectos máis rechamantes é a rapidez coa que se produce esta deterioración. Segundo detalla a especialista, “os astronautas presentan unha perda de masa ósea moi marcada a nivel da cadeira, entre un 1 e un 1,5% por mes”, podendo alcanzar perdas acumuladas de entre o 10 e o 26% en misións de máis de seis meses. “Aínda que existe recuperación tras o regreso á Terra, esta é lenta e non sempre completa: require entre 1 e 3 anos para alcanzar os valores previos, e ata sen recuperar completamente a masa ósea nalgunhas zonas”.

Estes cambios implican riscos tanto a curto como a longo prazo. “A perda de masa muscular e ósea pode asociarse co desenvolvemento de fracturas esqueléticas”, advirte a especialista en Reumatoloxía, ademais doutros problemas derivados da descalcificación.

Exercicio físico para evitar a osteoporose

As viaxes espaciais, como o do Artemis II da NASA, sitúan aos seus pasaxeiros como protagonistas nas páxinas da historia da humanidade, pero estes astronautas poden chegar a pagar un prezo alto en termos de saúde.

Para contrarrestar estes efectos, as misións espaciais han incorporado medidas como o exercicio físico de resistencia ou o uso de fármacos. “O exercicio por si só non é suficiente, pero combinado con tratamentos para a osteoporose demostrou manter a cantidade e calidade ósea”, indica a doutora Gifre. No caso do Artemis II, polo momento descoñécese cal foi a estratexia de tratamento para evitar a perda de masa ósea dos tripulantes.

Máis aló do ámbito espacial, estes achados teñen un impacto directo no medicamento. Situacións como o repouso prolongado en cama, lesións medulares ou ictus presentan mecanismos similares de perda ósea por falta de carga. “Os estudos nestas condicións son os que xeran a maior evidencia científica en osteoporose por desuso, e posteriormente aplícanse aos astronautas”, explica a experta.

Neste sentido, a investigación en microgravedad non só é clave para futuras misións espaciais, senón tamén para avanzar no diagnóstico, prevención e tratamento de enfermidades óseas que afectan a millóns de persoas en todo o mundo.