Está a quedarse o Universo sen estrelas? Agora forma a metade que fai 4.500 millóns de anos

O Universo segue fabricando estrelas, pero faino a un ritmo cada vez máis lento. Un novo estudo revela que, durante os últimos 4.500 millóns de anos, a taxa de formación estelar caeu aproximadamente á metade, aínda que as galaxias non perdesen unha cantidade equivalente da súa principal materia prima. O achado obriga a reformular por que as grandes fábricas estelares do cosmos están a se apagar.

Houbo un tempo en que o Universo era moito máis prolífico creando estrelas. Fai uns 4.500 millóns de anos, cando a Terra comezaba a súa historia, a taxa cósmica de formación estelar era aproximadamente 2,5 veces superior á actual. En consecuencia, hoxe fórmanse menos da metade das estrelas novas que entón.

A comparación resulta especialmente rechamante porque o descenso non parece explicarse simplemente por unha escaseza de gas. A investigación da Academia Chinesa de Ciencias, publicada na revista Nature Astronomy, mediu a evolución do hidróxeno atómico neutro, un dos grandes depósitos de gas das galaxias, descubrindo unha evolución moito máis débil do esperado.

Un contraste que desconcerta

Os investigadores combinaron observacións do radiotelescopio chinés FAST con datos espectroscópicos do instrumento DESI. A análise reúne ao redor de 2,5 millóns de galaxias, unha mostra que permite estudar cunha precisión excepcional como cambiou o contido de hidróxeno ao longo do período mencionado.

O resultado establece un contraste claro: a densidade cósmica de hidróxeno neutro diminuíu só nun factor de 1,35, mentres que a taxa de formación de estrelas fíxoo nun factor de 2,46. Ata despois de aplicar as correccións sistemáticas consideradas polos autores, a caída estimada do hidróxeno redúcese a apenas un factor de 1,12, moi lonxe do esborralle da actividade estelar.

Non se trata dun consumo excesivo de combustible estelar

Isto descarta que as galaxias estean a consumir rapidamente todo o seu combustible. Se ese fose o motivo principal, cabería esperar que a cantidade de gas dispoñible caese de xeito comparable á formación de estrelas. Segundo unha nota de prensa, a clave está en recordar que as estrelas non nacen directamente do hidróxeno atómico.

O proceso é máis complexo: o hidróxeno funciona como un depósito intermedio que, baixo determinadas condicións, pode transformarse en hidróxeno molecular, que é o material directamente relacionado coa formación de novas estrelas. A investigación apunta precisamente a que o problema podería atoparse nesa transición.

Cambios nos procesos de formación estelar

A medida que o Universo envellece, podería estar a cambiar o xeito en que o gas circula entre as galaxias e o medio intergaláctico. Os fluxos procedentes da rede cósmica poden haberse debilitado e as densidades do gas poden ser menores, dificultando que o hidróxeno atómico convértase en molecular. Deste xeito, unha galaxia pode conservar unha reserva considerable de hidróxeno e, con todo, dispor de menos materia na fase adecuada para fabricar estrelas.

O escenario encaixa ademais con outra observación coñecida: a densidade do gas molecular evoluciona de forma moito máis parecida á taxa de formación estelar que o hidróxeno atómico. Isto despraza o centro do misterio: a pregunta xa non é tanto por que desaparece o combustible, senón por que o Universo está a volverse menos eficiente á hora de convertelo en estrelas.

Unha transformación profunda do Universo

A conclusión non suxire que o cosmos estea a piques de quedar sen estrelas. É un proceso extremadamente lento, que se desenvolve a escalas de miles de millóns de anos. Ademais, as estrelas que xa existen continuarán brillando durante períodos moi prolongados, mentres que algunhas rexións seguirán formando novas xeracións estelares.

Con todo, os científicos cren que estamos a contemplar unha transformación profunda do Universo. As grandes épocas de intensa formación de estrelas pertencen ao pasado e, aínda que as galaxias aínda conservan enormes reservas de gas, cada vez cústalles máis convertelas en novas estrelas.

Fonte: Levante - EMV