Xabier Varela, ornitólogo de Arteixo: "Case a metade das especies de aves rexistradas en Galicia pasaron polo encoro do Rosadoiro"

O ornitólogo arteixán e naturalista Xabier Varela coñece ben os segredos que agocha o encoro do Rosadoiro. Lonxe de ser un humidal remoto, este enclave situado no contorno industrial de Sabón destaca pola súa abraiante riqueza.

Segundo a guía da Reserva da Biosfera, este espazo é un fogar clave onde conviven aves reprodutoras e invernantes; en época de frío, poden contarse preto de 200 aves acuáticas como lavancos, patos cristados, galiñolas negras ou garzas reales. Máis de 50 anos despois da súa colonización, o arteixán recoñece que o seu valor natural permanece "intacto".

Que ten o Rosadoiro que o converte nun lugar tan interesante para o avistamento de aves?

A pesar de ser un humidal artificial, ten un grao de naturalización bastante alto. As ribeiras están colonizadas por vexetación palustre e bosques de ribeira. Foise naturalizando dende os anos 70, cando se construíu, ata hoxe. A súa posición, moi preto do mar e no entorno de Sabón, explica boa parte desa riqueza ornitolóxica.

Que aves se poden avistar alí hoxe en día?

Dende que se construíu o encoro hai rexistradas 191 especies de aves, que son moitas para un espazo que ten pouco máis de 50 hectáreas. Para facernos unha idea da súa importancia, falamos do 46% do total de especies rexistradas en Galicia; é dicir, case a metade da diversidade galega pasou polo Rosadoiro. Se miramos a nivel estatal, representa o 30% de España: unha de cada tres especies do país foron citadas aquí. Desas 191 especies, 95 son acuáticas e 124 teñen algún tipo de protección legal como especies ameazadas. É un humidal dunha importancia elevada.

A que se debe este fenómeno de biodiversidade nun entorno tan humanizado?

Calquera espazo con estas características pode acadar un índice de biodiversidade importante porque as aves son tremendamente agradecidas, é algo que aprendín desde pequeno. Poden coexistir un elevado número de aves e diversidade coa presión humana. Non hai problema porque haxa un polígono industrial arredor, nin infraestruturas viarias, nin xente. Con que haxa un mínimo de respecto e non se fagan actividades que impacten directamente no encoro, as aves van estar. Se hai un hábitat adecuado, non hai problema.

Cal é a mellor época do ano para os avistamentos?

Cada época ten as súas particularidades. A de cría, na primavera, é o mellor momento para ver as diferentes especies, aínda que as acuáticas nese tempo son bastante discretas. Na época de migración, entre agosto e outubro, hai moito movemento, e entre novembro e marzo chegan as invernais. O encoro sempre é un lugar interesante, pero o interese cambia segundo o mes.

Houbo algún avistamento especialmente sorprendente nos últimos anos?

Como o encoro está sometido a bastante control, sempre aparecen cousas. Atopamos algunhas especies de anátidas americanas, patos procedentes de Norteamérica que acaban aquí perdidos. Tamén vimos garzas interesantes como o martinete ou a garza imperial, e incluso a aguia pescadora. Unha gran noticia recente é que empezou a criar unha especie moi bonita e escasa en Galicia: o somormujo de abanco.

Dáselle o valor que merece a este espazo?

Non, en absoluto. É un exemplo da situación na que están os espazos naturais: non se lle dá valor suficiente nin por parte da poboación nin das administracións. Ademais das aves, o lugar alberga anfibios e libélulas catalogadas, pero non se lle presta o interese que merece nin se aproveita o seu potencial educativo. Arteixo vai camiño dos 40.000 habitantes, e ter este sitio no medio permitiría levar a cabo moitas actividades cos nenos e nenas. Podería ser, sen dúbida, un motor da educación ambiental na zona. Non supón un espazo natural de categoría 'top' como Doñana ou o Delta do Ebro, pero alberga moitísima flora e fauna. Son lugares magníficos para a educación ambiental.

Suscríbete para seguir leyendo