Informe PISA e a aritmética imposible de Barrio Doval

No ecosistema universitario de Santiago de Compostela, onde a erudición ás veces crúzase coa distracción máis luminosa, floreceron figuras constitutivas dunha mitoloxía académica entrañable. Entre elas destaca a de Barrio Doval, antigo docente da Universidade de Santiago, cuxa particular concepción da lóxica parecía rexerse por leis alleas á matemática convencional. É coñecida a anécdota na que o profesor, ante a necesidade de organizar ao seu alumnado, sentenciou con absoluta naturalidade: «Dividimos a clase en tres metades». A frase, que desafía a xeometría pero enténdese baixo a luz da retranca, define unha elasticidade intelectual que formaba parte do encanto da vella cátedra compostelá.

Esa forma singular de habitar a realidade atopa hoxe un imprevisto paralelo ao analizar os resultados do Informe PISA. Fronte ao titubeo educativo xeneral, as aulas de Galicia logran superar con folgura a media nacional e internacional en rendemento académico. A pesar de que o sistema estatal resíntase e tropece a miúdo coa propia aritmética dos seus recursos, a xestión que encabeza Román Rodríguez, baixo a dirección de Alfonso Rueda, demostra que é posible coordinar os esforzos pedagóxicos con pragmatismo e arraigamento. Demóstrase así que o verdadeiro éxito dunha lección non reside en cadrar o círculo á forza, senón en comprometerse co rigor e a proximidade no traballo de cada día.

Saber mirar polo retrovisor da historia universitaria permítenos valorar a formación non só como unha acumulación de datos ou de ríxidos algoritmos, senón como un mapa de afectos e de intelixencia compartida. Barrio Doval, coas súas inocentes licenzas dedutivas, recordábanos que a vida e a educación non sempre son unha suma exacta. Con todo, cando a burocracia estatal intenta tapar as carencias do sistema con ocorrencias legais ou baixando o listón do esixente camiño do saber, a tentación da solución fácil vólvese alarmante. Este pulo formativo galego non se limita ás aulas de secundaria, senón que se constata na puxanza de todo o seu mapa educativo. A Formación Profesional en Galicia converteuse nun indiscutible modelo de éxito e empleabilidad, capaz de vincular o talento novo co tecido produtivo real. Ao mesmo tempo, institucións como as universidades da Coruña e Vigo despuntan con fitos sobresalientes en transferencia de coñecemento, investigación tecnolóxica e innovación mariña e dixital, consolidando un ecosistema onde a esixencia técnica e a utilidade social camiñan da man.

Aí é onde cobra vixencia a outra xenialidade atribuída ao insigne profesor galego. Preocupado polos accidentes de trens, sentenciou que, como o último vagón era sempre o que máis sufría os impactos, a solución definitiva consistía sinxelamente en retirar o último furgón antes de partir. A ironía de Barrio Doval parece converterse na auténtica receita administrativa fronte aos malos resultados escolares doutras latitudes: eliminar o vagón da esixencia ou disimular o furgón de cola para que pareza que ninguén queda atrás.

En Galicia, afortunadamente, prefírese manter a marcha do convoi completo, sabendo que a auténtica excelencia non nace de suprimir o perigo sobre o papel, senón de ensinar a todos a viaxar con rigor, dignidade e sentido común. Hai que proseguir a viaxe con esforzo e rigor, sen falsificar os datos como noutras latitudes, nin maquillar unha realidade complexa e esixente que incumbe a pais, educadores e xestores políticos. Dous e dous seguen sendo catro, diga o que diga a IA ou Moncloa.