Setembro das vendimas, a posta en valor da cultura do viño en Galiza

As circunstancias do cambio climático fan que se adianten as vendimas ao mes de agosto, cando ou tradicional era setembro. Xa non medievo representábanse vos meses con escenas do agro que lle correspondían, así para agosto era ou labrego con fouciño en man, segando ou trigo; setembro era ou viñateiro co curvo podón cortando un acio de uvas... E, en outubro, a sementeira, ou arado... Esperada vendima, traballo e festa que dá paso do verán ao outono e que significa un rito ascético. Parte dun longo proceso que vai de sementar as vides ou podalas non inverno, seguido dunha secuencia de traballos, atei brindar co viño novo. Cultura do viño que dignifica un pobo,viticultura e vinicultura, sintetizada en vitivinicultura. Sendo ou viño símbolo de tradicións, de saberes para finalmente erguelo ao ceo nunha cunca e brindar. E, ao redor deste xeito de liturxia crear amizade, cánticos, contos. Ben soubo a cristiandade facer do viño sacramento, sangue de vida. E así ou atopamos coa vide e vos acios en parábolas, fábulas, contos... Pan e viño que significan tantas cousas herdadas, melloradas non tempo, arquitecturas, saberes, experimentación... Atinou Galiza dende ou medievo en escoller cáliz e molete de pan como símbolo do seu armorial... E, detrás disto, traballo e unha forte economía que rodeaba reitorais, pazos, quintas , casas e conseguintemente a sedución, ou enoturismo.

Tradicións que enxalzan ou traballo e ou misterio dá vida, que se asocian simbolicamente co Cáliz do primeiro Xoves Santo, co que logo Xosé de Arimatea recolle ou sangue do custado do Cucificado...Cunca transportada en periplo aos confíns do mundo, vos países celtas, para ser ou buscado Santo Graal (sinónimo de ‘Sangue Real’) co que se bendín liñaxes de rango. E velaí unha nova odisea, perigrinatio na súa demanda, como a de Arturo e vos seus... Raiceira dás novelas de cabalerías que tanto incidiron na cultura europea, como en tolemias ou fanatismos.

Galiza, país de viñedos, de socalcos, de lagares, con tan antiga historia, de adegas , como as de Vilachá en terras do Brollón, as dá Rúa en Valdeorras ou as de Gomariz, Paradela non ribeiro . Cavas, construcións consideradas na tradición como templos pagáns, escuros , de temperatura fresca e constante, entre variedades de pipotes e cubas con doelas de carballo ou castiñeiro, envoltas en abarcas antigas de madeira ou aros de ferro... Onde ou viño fermenta de vagar e colle pouso. Para, finalmente ofrecelo nas tabernas, esas institucións que Roma espallou co seu imperio, punto de encontro, onde ofrécense vos produtos dá terra e saberes dá cociña, onde cántase e se conta, onde aniñan tantas tradicións, as que tanto rocha corren neste noso tempo, tan macdonalidado. Ben saben vos célticos irlandeses defender vos seus pub.

A vitivinicultura galega e ou enoturismo

Historia dá vitivinicultura galega, enxertada na súa propia cerna e modelos do bo facer haber hainos: véxanse viñedos e adega dá Provenza , modélica na xestión do seu patrimonio cultural, por exemplo Beaujolais; como a Toscana ou mesmo Cataluña, a Rioxa, ou Douro portugués, vos que entenden como facer dás súas adegas catedrais, mesmo dá contemporaneidade e dous seus produtos dignidade de país e para iso vos seus museos.

Así ou entendeu ou historiador dá Arte Manuel Chamoso Lamas (1909-1985), ribeirao de Moldes (Boborás, Ourense) quen, non II Congreso de Artes e Costumes Populares, celebrado en Córdoba en maio 1971, presentou ou relatorio A creación de Museos de Artes e Costume Populares en Galicia, actas editadas en Zaragoza en 1974. Proposta na que se refería a unha súa vella teima, algo xa tramado en 1969, que comportaba a adquisición de espazos significativos, históricos rehabilitar e rivitalizar continentes e contidos , vos oficios en relación co lugar, pioneiro pois na idea de ecomuseo. Como así se fixo coas pallozas do Cebreiro para Museo dá Montaña, coas adquiridas casas de Combarro para Museo do Mar, aínda nun esperpéntico proceso, ou en Ribadavia coa recuperación do pazo urbano dous marqueses de Baamonde, tamén coñecida como Casa dá Fundación, situada na rúa de Santiago 16, á beira dá súa igrexa. Casarón con orixes non sc. XVI, mercada nos anos dá Independencia polo filántropo José María Martinez Vázquez, servindo de escola maristas. Chamoso recupéraa para Museo do Viño do Ribeiro.

Comezouse entón afacer un plan museográfico relacionado coa vitivinicultura : a xeoloxía,vides, vos tipos e orixe de vides, de emparrados... a reunir documentación e pezas que puideran servir á pedagoxía, dende ánforas, fotos de lagares romanos, tipoloxías de socalcos, de ferramenta, podallas,culeiros, moídas... de botixas, ondas e olarías, odres, xerras de xunco trenzado, embetumadas en resina peixe por dentro; tipos de botellas e etiquetaxes , propagandas e carteis, pipotes de todos vos tamaños, coas súas doelas de madeiras de carballo, de castiñeiro, cos diferentes aros... Ou viño na literatura galega, nos refráns, cantares, como nas cantigas de Alfonso X que se refire ao bon vinho de Ourens, nos cancioneiros dúas camiños de Compostela, nas narracións...e cavilamos na novela dá Pardo Bazán O Cisne de Vilamorta, onde a condesa muda vos topónimos de ou Ribeiro polo «Bordo» e ou Avia -Arenteiro polo de «Avieiro», interacción de paisaxe/ paisanaxes .Pensamos tamén na novela dá donostiarra de ascendencia emigrantes galegos —ou pai mariñeiro pontevedrés, a nai de Corme — Dolores Redondo, Todo isto dareiche, (Premio Planeta 2016), ambientada na Ribeira Sacra que cae ao Sil, seguido dunha proposta de itinerarios polos antigos camiños. Ou plan de Chamoso complementábase coaansia de rehabilitar e revitalizar a Ribadavia histórica, centrada polo seu castelo, capital dous cinco ribeiros,igual que fixo con Compostela, Tui ou Pontevedra. Non 1951, autor dunha Guía de Ribadavia e que, non 1962,levárono a ser nomeado fillo adoptivo.

Finado Chamoso, aqueles espazos pasarían a depender dá Consellería de Cultura e redefiniríanse como Museo Etnolóxico de Ourense. Despois, conveniaríase coa Igrexa para dedicar a casarón do prioirode San André de Campo Redondo , ou que dependeu do Compostelán mosteiro de San Martiño Pinario, para abrirse como Museo do Viño de Galicia ou 19 de xullo do 2019. Nunca é tarde.

As cinco denominacións e a súa espiral cultural

A Xunta de Galicia, desde 1996, distingue cinco denominacións de orixe oficial, cada unha delas cunha longa historia e mesmo subrexións, pola situación, tipos de chan, clima, variedades de uva... Viñedos inicialmente vinculados a mosteiros, igrexarios, como a pazos ou a casas aldeáns. Pois velaí ou Ribeiro, non que incluiriamos vos seus cinco ribeiros: Avia, Miño, Arnoaia, Arenteiro, Barbantiño, con sona polo tipo de uva treixadura. A denominación Ribeira Sacra, a que mesmo deberiamos precisar, do Sil, do Miño, Mao, Bibei... con socalcos trazados en empinadas abas e que fan que se coñeza como viticultura heroica, soada pola uva mencía._A denominación Rias Baixas, ribeiras pontevedresas do Ulla, Umia, mesmo do Miño e do Condado do Tea presididas polo castelo de Vilasobroso._A denominación Monterrei, a que corresponde co val do Támega presidido polo seu castelo, berce de cabaleiros e santos... Viñedos caracterizados polo godello e polo tinto de mencía. Non queda atrás, a denominación e Valdeorras, seguindo ou Sil, temen cos seus brancos godellos e mesmo vos tintos mencía. Habendo, ademais, outras regulacións e de longa historia, como vos viños de Betanzos ou vos de Padrón.

Montes ondulados deses ribeiros viñateiros achanzados en socalcos con orixes que van do mundo romano ao medievo, seguindo ao século XIX, como vos que debuxan a paisaxe do Santuario dás Hermidas, en terras do Birlo, algúns recuperados, outros aíndapardiñeiro .

Celebrados viños en festas e mais deberan a fin de desestacionalizar a concentración parcelaria estival. Presumir de ancestrais saberes, dá arte dá alquimia e dás alquitaras, as augardentes, ou licorcafé, ou tostado, ou eucaliptine, arte dous frades, abadesas e adegueiros... E velaí non Pazo de Arxeriz ( Saviñao) a mostra dá cultura dá súa Ribeira Sacra, de viños, compañeiros dá cociña: troitas, anguías, magras de xamón, pementos...

Ben aquece neste tempos de profanacións, sustento do botellón, voltar a saber beber, ao saber vivir a brindar coas tradicións melloradas como proclama a Orde dous Viños Galegos, instituída non polo sabio e lembrado Xosé Pousa e Nemesio Barxa, aura de Ourense. Ou traballo dous Paadín, Luis e ou seu fillo Alexandro , autores dás Guías de viños destilados e adegas de Galicia; ou de Xavier Castro Os grandes viños galegos , co organización de cursos, sumillers, visitas, catas... Un potencial símbolo de madurez, de saber beber e vivir.