Como pilotar o malestar?

As grandes manifestacións que o sábado sacudiron a toda Francia e acabaron con violencia e saqueos a máis de 3.000 comercios e incendios de edificios públicos —como o Concello de Limoges—, conmocionaron ao mundo. A violencia é o máis rechamante, pero quizais o relevante sexa a magnitude da protesta, en principio pacífica, que reuniu a máis de 700.000 persoas, desde estudantes de secundaria —aí empezou o conflito— a cidadáns irritados pola carestía da vida e un revival dos chalecos amarelos de 2018, contra a subida dos carburantes.

As enquisas din que, en Europa, a maioría dos mozos inclínanse á extrema dereita, pero resulta que hai outros mozos distintos que se manifestan —ás veces, con excesos— contra un sistema que cren inxusto. E non só en Francia, onde manda o centro-dereita; pasa tamén na Italia de Meloni… e na España de Pedro Sánchez, onde o difícil acceso á vivenda é causa de frustración e desigualdade.

En Francia, a situación é máis explosiva, porque o Goberno —sen costume— non ten maioría, todo está bloqueado ata as eleccións presidenciais de maio, a xente pide máis cousas ao Estado, pero o Estado ten un déficit do 5,4%, case o dobre que España, e unha débeda pública do 119%. Francia non ten diñeiro para pagar o seu gasto público, pero os franceses non o admiten, mentres os mercados esíxenlle cada día máis intereses pola súa débeda.

Por iso, o bono francés a 10 anos —castigado, como todos, pola guerra de Trump— escalou desde febreiro do 3,2% ao 5%, mentres o español está no 4%. España crece máis, crea máis emprego e os mercados —os que nos financian o déficit— cren que a situación é mellor ou, como mínimo, menos mala.

Quizais Abascal sexa vicepresidente de Feijóo, pero en Francia a presidencia da República, con moitísimo máis poder, pode ir a mans da extrema dereita de Marine Lle Pen ou da extrema esquerda de Mélenchon. E ambos non queren tocar a xubilación aos 63 anos. Aquí, nin Unai Xordo sóñao.

E en España —ao contrario que en Francia e Italia— ata agora a violencia foi mínima, a pesar das acampadas polo desafiuzamento de Maricarmen e a folga de profesores contra Ayuso, pero as causas do malestar son xerais. Cohn-Bendit, o Danny o Vermello de maio de 1968, afirma que a protesta dos mozos de entón era optimista. Críase que o mundo sería mellor e máis xusto, mentres que agora a protesta é pesimista. Contra as peores expectativas, tras a crise de 2008, a contención salarial pola competencia dos países emerxentes (Chinesa e outros), o temor aos efectos xa moi visibles do cambio climático e a gran incerteza da intelixencia artificial. Geoffrey Hinton, premio Nobel de Física, di que hai máis dun 1% de posibilidades de que destrúa á humanidade.

En 1968 había unha indignación optimista. Esixíase e críase que o mundo iría a mellor. Agora domina a angustia porque, aínda que no mundo hai moita máis riqueza (os chineses entón morrían de fame), o futuro é moito máis incerto. E as expectativas son máis confusas. Felipe González dixo que, cando acabou o seu mandato (1996), a maioría xa se cría clase media, pero agora —cando todos son universitarios— hai máis que compiten por vivir como clase media. E como os partidos centrais da Europa de posguerra non souberon solucionar estes grandes desafíos —quizais, algúns, irresolubles— a protesta encárnaa a extrema dereita, que non tivo o poder. Ou, menos, a extrema esquerda. E os conservadores e liberais, ou os socialdemócratas, só saben resistir: que os bárbaros non nos invadan!

O sociólogo francés Jerome Fourquet di que o problema de Francia é que «ninguén pilota o avión». Só en Francia? Nos sesenta viviamos a América de Kennedy e o inicio en Praga da rebelión contra o comunismo. Hoxe comemos Trump e Putin. E Europa —a gran esperanza de España baixo Franco— avanzou, pero agora non logra porse de acordo nin para manter o seu mísero orzamento comunitario. Pode, así, a extrema dereita encarnar o atractivo do novo?

Hai moitos anos que nunca sucede o peor. Pero en España pasou (1936) e en Europa (1939-1945). Conviría non esquecelo.

Subscríbeche para seguir lendo