O caso do edificio Fenosa regresa ao Supremo e sentará xurisprudencia en toda España

O acordo de mediación alcanzado en marzo de 2019 que evitou a demolición do edificio que albergou a antiga sede de Fenosa na Coruña e o pago dunha indemnización de 59,5 millóns por parte do Concello supuxo un fito xurídico e urbanístico debido a que foi a primeira vez que se utilizou esa fórmula. Pero a resolución do recurso de casación interposto ante o Tribunal Supremo polo mesmo denunciante da ilegalidade do inmoble, que xa foi admitido por este órgano xudicial e que considera que o pacto non se cumpriu na súa totalidade, adquirirá ademais o rango de xurisprudencia en toda España ao non haber precedentes sobre esta cuestión. O Supremo acepta pronunciarse sobre se o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia debe verificar ou non se o acordo de mediación que aceptou está a cumprirse, ou se esta vixilancia debe formar parte dun litixio xudicial diferente.

O arquitecto Valentín Souto preiteou durante dúas décadas en defensa da legalidade e conseguiu que en 2001 o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia recoñecese que o inmoble vulneraba as normas urbanísticas e debía ser demolido, o que ratificou o Supremo en 2006. Os sucesivos intentos de diferentes Gobernos locais coruñeses e dos propietarios das vivendas e locais comerciais do edificio por impedir a execución dese fallo xudicial resultaron inútiles, ata que o entón Goberno local de Marea Atlántica propuxo chegar a un acordo de mediación intrajudicial entre todas as partes.

Anulación de licenza

O Tribunal Superior de Xustiza de Galicia deu finalmente o seu visto e prace aos termos do acordo que implicou a denunciante, Concello e propietarios, mediante o que a institución municipal admitiu a súa responsabilidade no caso mediante a anulación da licenza que permitiu a construción do edificio e comprometeuse a elaborar un Protocolo de Boas Prácticas Urbanísticas para evitar novos casos deste tipo. Tamén se acordou indemnizar a Valentín Souto con 2,9 millóns de euros polos danos morais causados durante a súa pugna xurídica e leste renunciou a continuala, pero o Concello aceptou ademais construír a proposta do denunciante un edificio de vivendas públicas.

Este último punto é precisamente o motivo do recurso que chega agora ao Supremo, xa que cinco anos despois de a firma do acordo, o inmoble municipal non comezara a construírse, o que levou a Souto a expor ao Superior de Galicia que esixise o cumprimento deste compromiso. Pero o tribunal entendeu en 2024 que a homologación do acordo de mediación que efectuou en 2019 puña fin á execución xudicial da sentenza de 2001 e que as incidencias sobre o cumprimento daquel pacto debían tramitarse mediante un procedemento administrativo autónomo e ata a través da súa impugnación xudicial.

Souto non se deu por vencido e acudiu ao Supremo, ante o que argumentou no recurso de casación admitido a principios deste mes que o Superior de Galicia se desentendió da tutela do cumprimento do acordo. O Alto Tribunal admite pola súa banda agora, cando as obras do edificio municipal que motivou o recurso foron adxudicadas en outubro de 2024, que “non hai pronunciamientos desta Sala relativos á potestade de facer executar as sentenzas cando se realiza por substitución mediante a homologación de acordos adoptados polas partes en virtude de mediación intrajudicial”.

Cuestión nova

Isto leva ao Supremo a considerar procedente a admisión do recurso “tendo en conta o novo da cuestión casacional exposta” co fin de determinar “o alcance da tutela dos xulgados e tribunais con relación ao cumprimento de acordos transaccionais que foron homologados en execución de sentenza”.

A execución da sentenza do Superior de Galicia de 2021 obrigaría a devolver o antigo edificio de Fenosa ao estado anterior á súa reforma mediante a demolición das obras de realizadas, o que suporía a perda das vivendas de 87 familias que sumaban máis de 400 persoas, ademais dos sete locais comerciais e doce oficinas nas que traballaba un centenar de persoas.

Esas consecuencias terían unha enorme repercusión económica para o Concello, que entre os gastos derivados da demolición e a reconstrución do inmoble, o realojamiento das familias que o habitaban e as indemnizacións que tería que concederlles calculou que tería que facer fronte ao pago de 59,5 millóns de euros, o que causaría a quebra das arcas municipais ou a imposibilidade de realizar investimentos durante anos.

Urbanización de Valdecañas

Foron estes datos os que impulsaron a procura dun pacto entre os implicados que finalmente se conseguiu, pero unha sentenza do Supremo de 2022 puxo de manifesto que esa solución non se adoptou se o caso pasase polas súas mans en lugar de por as do Superior de Galicia. Ao analizar o recurso de Ecoloxistas en Acción contra a sentenza do Tribunal Superior de Xustiza de Estremadura sobre a urbanización de Valdecañas, rexeitou que se apoiase na mediación do antigo edificio de Fenosa para xustificar que non se derrubasen todas as construcións levantadas xunto a ese pantano de Cáceres.

Segundo o tribunal estremeño, o caso do edificio de Fenosa “pon de manifesto a necesidade de buscar solucións nun suposto que garda certa similitude co presente [Valdecañas] e supón unha resposta eficaz en supostos de execución verdadeiramente complexos polos intereses afectados e o tempo necesario para a execución”.

Pero na súa sentenza, o Supremo puxo de relevo que a Lei Reguladora da Xurisdición Contencioso-Administrativa de 1956 “exclúe a posibilidade de acordar a inejecución do fallo por razóns económicas cando diso responda a Administración” e que a vixente desde 1998 contén que cando o cumprimento dunha sentenza cause un “trastorno grave” ás finanzas dunha administración, esta “poderá propor ao xuíz ou tribunal que resolva sobre o modo de executar a sentenza na forma que sexa menos gravosa”. Advirte ademais que se o fai, “haberá de razoarse e someterse á audiencia das partes”, pero sen que esta vía implique o incumprimento do fallo, senón a súa execución cos menores danos posibles.

Subscríbeche para seguir lendo