Lucía Galán, o meu pediatra: "O que moitos pais chaman rebeldía é en realidade unha procura de identidade"

A adolescencia adoita chegar acompañada dunha sensación de desconcerto en casa. Cambia a forma de falar, aparecen novas amizades, cuéstionanse normas que ata entón parecían incuestionables e aquilo que os pais poden interpretar como provocación pode ter, en realidade, outra explicación.

Para Lucía Galán, coñecida como Lucía, o meu pediatra (Oviedo, 1978), con máis de 20 anos de experiencia e unha das divulgadoras de saúde infantil e adolescente máis recoñecidas de España, boa parte dese conflito nace dunha mirada adulta que aínda entende a adolescencia desde conceptos como a “idade do pavo” ou a rebeldía. O seu novo libro, Adolescencia (Planeta, 2026), parte precisamente da necesidade de cambiar esta mirada.

“O que moitos pais chaman rebeldía é en realidade unha procura de identidade”, asegura a doutora Galán a este xornal. Durante estes anos, explica, os adolescentes constrúen a súa identidade ideolóxica, sexual, física, afectiva, emocional e social; e fano a través dun proceso de ensaio e erro. “Proban, súmanse a todos os movementos urbanos que aparecen, experimentan… É un proceso natural de desenvolvemento”, sinala.

A temida "idade do pavo" e un cerebro que aínda está a cambiar

Para a pediatra, a expresión “idade do pavo” tamén ten moito que ver con “o descoñecemento do que realmente ocorre no cerebro dun adolescente”. A adolescencia pode comezar entre os 10, 11 ou 12 anos e ese cerebro continúa transformándose ata os 25, “cun período especialmente intenso entre os 13 e 16”.

“Sobreprotexer aos nosos fillos é desprotexerlles fronte á vida adulta e a vida futura”

Lucía Galán

— Pediatra, escritora e divulgadora sobre saúde infantil e adolescente

Ese proceso explica, segundo a doutora, por que os adolescentes pon a proba normas que durante a infancia parecían incuestionables. “Necesitan explorar, comprobar os límites e asumir tamén as consecuencias das súas decisións”. O verdadeiro reto dos pais “é saber pór eses sinais de tráfico na estrada”, resume.

Precisamente, na procura deste equilibrio aparece un dos grandes dilemas: saber canto protexer e cando empezar a soltar. Galán é clara: “Sobreprotexer aos nosos fillos é desprotexerlles fronte á vida adulta e a vida futura”. Ao seu xuízo, os pais deben asumir que chegará un momento no que os seus fillos tomarán decisións sen eles diante. Educar na adolescencia non consiste en conseguir que obedezan sempre, senón en prepararlles para que saiban elixir cando estean sós.

Estas son os "sinais de alarma" que identifica como problemas que os pais non deben pasar por alto

Cambiar a forma de entender esta etapa non significa, con todo, restar importancia aos problemas que poden aparecer. De feito, un dos asuntos que máis preocupa a Galán é que determinados síntomas atribúanse automaticamente á adolescencia e pasen desapercibidos, sobre todo no que respecta a problemas de saúde mental.

Na súa experiencia en consulta, hai sinais que deben facer saltar as alarmas:

• Illamento
• Apatía
• Perda de motivación
• Unha caída importante do rendemento escolar
• Autolesiones
• Cambios rechamantes na alimentación

A detección temperá é especialmente importante. Galán explica que, segundo recolle o último informe de UNICEF, has un de cada cinco adolescentes teñen un trastorno mental diagnosticado, como depresión ou ansiedade. Por iso, “é importante saber como identificar eses sinais de alerta. Cando se diagnostica precozmente calquera destes trastornos mentais é máis fácil a abordaxe e ten un mellor prognóstico na calidade de vida desa persoa”, explica.

“A adolescencia non é unha guerra que hai que gañar. É unha metamorfose na que hai que acompañalos”

Lucía Galán

O acceso aos móbiles e redes sociais

Outro dos grandes retos que afrontan hoxe as familias está no acceso aos móbiles e as redes sociais. Galán distingue entre ter un teléfono e ter acceso ás redes e considera que, polo xeral, “antes dos 14 anos eu considero que un móbil non é necesario”, aínda que insiste en que cada situación debe individualizarse. No caso das redes sociais, a súa postura é aínda máis contundente: “antes dos 16 son tremendamente daniñas”, especialmente nunha etapa na que a autoestima aínda se está construíndo. A pediatra advirte ademais do peso que teñen os algoritmos e de como a exposición continuada a determinados contidos pode reforzar ideas ou inseguridades, especialmente ao redor da imaxe corporal.

E para achegarse a un adolescente que está a sufrir, recomenda non converter a conversación nun interrogatorio, sostén que “o momento tamén importa”. Unha charla mentres se pasea, faise a compra ou durante un traxecto en coche pode resultar máis sinxela que unha conversación frontal. O seu consello resúmese nunha frase: “Nestas etapas trátase xustamente de abrir portas, non de construír muros”.

A relación ademais non se constrúe unicamente cando hai un problema. “Hai que traballar o vínculo”, explica. Estar dispoñibles, escoitar sen xulgar e manter límites desde o respecto son, para ela, as bases para que un adolescente poida acudir aos seus pais cando realmente necesíteos.

Por iso, fronte á idea de que a adolescencia é unha batalla que os pais deben gañar, a doutora Galán expón outro xeito de entendela: “A adolescencia non é unha guerra que hai que gañar. É unha metamorfose na que hai que acompañalos”.

Un acompañamento que tamén obriga aos adultos para mirarse a si mesmos. A pediatra recoñece que escribir este libro serviulle para revisar a súa propia maternidade e reconciliarse cos seus erros. “Non existe a maternidade perfecta nin os fillos perfectos”, asegura. Para ela, tanto a adolescencia como a crianza constrúense, tamén, a través do ensaio e erro.